jump to navigation

Koloniale roofkunst terug naar de rechtmatige eigenaar maart 8, 2019

Posted by jandewandelaar in museum, Nederlands Erfgoedwet, Nigeria, roofkunst.
Tags: , , , , , ,
add a comment

Roofkunst retour naar oorsprong

De Nederlandse musea die de grootste collecties koloniale voorwerpen beheren, hebben nieuwe spelregels opgesteld om geroofde kunst terug te bezorgen.

Als voormalige koloniën een claim indienen, dan mag roofkunst terug naar het land van herkomst. Met dat uitgangspunt heeft het Nationaal Museum van Wereldculturen vandaag een internationale lijst met voorwaarden gepubliceerd om gestolen erfgoed terug bij de rechtmatige eigenaar te krijgen. Volgens critici is het nog maar de vraag of deze spelregels ook resultaat zullen hebben.

Tien Europese musea zaten onlangs in het Museum Volkenkunde in Leiden om tafel met Nigeriaanse autoriteiten. Ze praten over de uitleen van geroofde Nigeriaanse kunstwerken aan een museum in Benin City in Nigeria, dat nog gebouwd wordt, schrijft Trouw.

Nigeria moet onderhandelen met een dozijn musea uit Groot-Brittannië, Duitsland, Oostenrijk, Zweden en Nederland, die nationale wetten hebben om collecties te behouden, niet om ze te terug te geven. Het Museum Volkenkunde werkt wel aan een richtlijn om te ‘ontzamelen’.

Wanneer komt een kunstwerk in aanmerking voor terugkeer?

Als er een claim wordt ingediend, dan zijn dit kort samengevat de criteria die het NMVW hanteert voor goedkeuring:

Als het verkregen is via iemand die het werk op illegale wijze heeft bemachtigd.

– Als het destijds verkregen is op een manier die in strijd was met de toen geldende wetten.

– Als het object grote culturele of maatschappelijke waarde heeft in het land van herkomst.

– Als het zonder toestemming van de eigenaar is afgenomen.

Sinds 2017 doet het Rijksmuseum onderzoek naar tien kunstobjecten uit de koloniale collectie. Bijvoorbeeld naar de diamant van Banjarmasin. Deze edelsteen was van sultan Panembahan Adam van Banjarmasin (Zuid-Borneo). Toen Nederland het sultanaat veroverde in 1859 werd de steen staatsbezit.

Bekijk ook;

Musea onderhandelen in Leiden over roofkunst uit Nigeria

Musea voor volkenkunde willen roofkunst teruggeven

Nigerianen willen kunst terug: ‘Dit zijn onze voorouders, dit is onze cultuur’

Roofkunst terug naar Nigeria: maar alleen in bruikleen en in apart museum

en zie ook: Roofkunst uit Nigeria

De diamant van Banjarmasin is oorlogsbuit uit 19e eeuw en ligt in het Rijksmuseum Rijksmuseum

Rijksmuseum naar Sri Lanka om te praten over teruggeven roofkunst

Directeur Dibbits vindt het schandalig dat Nederland zich er nu pas om bekommert. “Daar is geen excuus voor.”

NOS 12.03.2019 Het Rijksmuseum gaat in gesprek met Sri Lanka en Indonesië over de teruggave van roofkunst. Directeur Taco Dibbits noemt het in Trouw schandalig dat Nederland zich er niet eerder om heeft bekommerd. “We hadden het veel eerder moeten doen. Daar is geen excuus voor.”

Het hoofd van de afdeling Geschiedenis van het Rijksmuseum, Martine Gosselink, reist over twee weken naar Sri Lanka om te praten over de mogelijke teruggave van kunst. “De helft van het verhaal achter die voorwerpen ligt immers niet in Nederland”, zegt Dibbits daarover.

Onder de stukken waar Gosselink over in gesprek gaat is de diamant van Banjarmasin, die een sultan op Borneo ooit in bezit had. Later dit voorjaar reist ze naar Indonesië. Met Sri Lanka gaat ze het gesprek aan over het kanon van Kandy, een van de pronkstukken van het Rijksmuseum.

Gosselink zei afgelopen vrijdag in De Dag, een podcast van de NPO, dat het Rijksmuseum er rekening mee houdt dat het kanon teruggaat naar Sri Lanka. “Ik kan me heel goed voorstellen dat het kanon volledig wordt teruggegeven en dat het echt helemaal niet meer van Nederland is.”

Rijksmuseum gaat praten met Sri Lanka

Martine Gosselink spreekt in De Dag met presentator Elisabeth Steinz over het teruggeven van het kanon van Kandy.

Het Rijksmuseum kan overigens niet alleen bepalen dat het stukken teruggeeft. Ze zijn staatseigendom en daarom moet de minister van Cultuur instemmen.

Vorige week publiceerde het Nationaal Museum van Wereldculturen, een koepelorganisatie van meerdere musea, een leidraad voor teruggave van roofkunst. De koepel beheert de nationale volkenkundige collectie en bezit 375.000 voorwerpen. De koepel zei actief op zoek te willen gaan naar stukken in de collectie die in aanmerking komen voor teruggave.

Bekijk ook;

Grote stap voor teruggave koloniale roofkunst? ‘Eerst zien, dan geloven’

Musea voor volkenkunde willen roofkunst teruggeven

Nigerianen willen kunst terug: ‘Dit zijn onze voorouders, dit is onze cultuur’

De diamant van Banjarmasin, ooit van sultan Panembahan Adam van Banjarmasin (Zuid-Borneo). Nadat Nederland het sultanaat in 1859 met geweld had ingelijfd, werd de diamant tot Nederlands staatsbezit verklaard. © Rijksmuseum

Rijksmuseum gaat met Indonesië en Sri Lanka in gesprek over roofkunst

AD 12.03.2019 Het Amsterdamse Rijksmuseum gaat gesprekken voeren met Sri Lanka en Indonesië over de mogelijke teruggave van objecten uit de collectie die misschien als roofkunst verworven zijn.

Dat zegt directeur Taco Dibbits in dagblad Trouw. De gesprekken met de landen gaan onder meer over de teruggave van een met zilver en robijnen versierd bronzen kanon dat Nederland in 1765 buit maakte en de zogenoemde diamant van Banjarmasin, die Nederland in 1859 inlijfde.

,,Martine Gosselink, hoofd van de afdeling Geschiedenis, vertrekt over twee weken zelf naar Sri Lanka om daar te praten met wetenschappers over mogelijke teruggave van objecten uit onze collectie. De helft van het verhaal achter die voorwerpen ligt immers niet in Nederland”, aldus Dibbits.

Het Rijksmuseum reageert daarmee op een publicatie, vorige week, van het Nationaal Museum van Wereldculturen (NMWG). Deze koepel, een samenvoeging van het Tropenmuseum in Amsterdam, Museum Volkenkunde in Leiden en het Afrika Museum in Nijmegen, publiceerde richtlijnen voor de beoordeling van claims uit de eigen collectie ten aanzien van voorwerpen die in de koloniën zijn verworven.

Objecten waarvan de oorspronkelijke eigenaar ,,niet vrijwillig afstand heeft gedaan” komen in aanmerking voor teruggaven, zo werd bepaald. Ook objecten die een grote culturele of maatschappelijke waarde hebben in het land van herkomst, komen in aanmerking voor teruggave aan die natie.
Het Rijksmuseum behoort niet tot de koepel, maar Dibbits noemt de leidraad wel ,,een goede eerste stap”.

,,Het is schandalig dat Nederland zich nu pas met teruggave van koloniaal erfgoed bezighoudt. We hadden het veel eerder moeten doen, daar is geen excuus voor’’, zegt hij in de krant.

De diamant van Banjarmasin is oorlogsbuit uit 19e eeuw en ligt in het Rijksmuseum Rijksmuseum

Grote stap voor teruggave koloniale roofkunst? ‘Eerst zien, dan geloven’

De afgelopen 14 jaar zijn er 2 koloniale roofkunstwerken teruggekeerd uit Nederlandse musea. Drie musea willen er nu actief werk van maken.

NOS 07.03.2019 Als voormalige koloniën een claim indienen, dan mag roofkunst terug naar het land van herkomst. Met dat uitgangspunt heeft het Nationaal Museum van Wereldculturen vandaag een internationale lijst met voorwaarden gepubliceerd om gestolen erfgoed terug bij de rechtmatige eigenaar te krijgen. Volgens critici is het nog maar de vraag of deze spelregels ook resultaat zullen hebben.

Want de afgelopen jaren is de lijst van teruggekeerde roofkunst kort. In veertien jaar tijd zijn er welgeteld twee kunstwerken uit Nederlandse musea ‘teruggegeven’, laat het ministerie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap op verzoek van de NOS weten.

Ter vergelijking: de helft van zo’n 375.000 kunstobjecten uit de collectie van het Nationaal Museum van Wereldculturen is verbonden met het koloniale verleden. Het NMVW is een fusie van het Tropenmuseum, Afrika Museum en Museum Volkenkunde. Hoeveel van deze objecten als roofkunst kunnen worden bestempeld, is nog onduidelijk.

Het NMVW gaat zelf verdachte onderdelen van hun collectie onderzoeken:

Video afspelen

‘Het is belangrijk om te kijken naar objecten waarvan je iets vermoedt’

Met de gepubliceerde lijst van voorwaarden voor teruggaveclaims hoopt het museum het voortouw te nemen. Een goed initiatief, maar met de nodige beperkingen, vindt onderzoeker van koloniale collecties Jos van Beurden (verbonden aan de Vrije Universiteit).

“Hier lijkt het een sprong voorwaarts, maar in Afrika en Azië zegt men: eerst zien dan geloven. Het zijn richtlijnen, geen harde wetten en zo gaan musea er dus ook mee om.”

Wanneer komt een kunstwerk in aanmerking voor terugkeer?

Als er een claim wordt ingediend, dan zijn dit kort samengevat de criteria die het NMVW hanteert voor goedkeuring:

Als het verkregen is via iemand die het werk op illegale wijze heeft bemachtigd.

– Als het destijds verkregen is op een manier die in strijd was met de toen geldende wetten.

– Als het object grote culturele of maatschappelijke waarde heeft in het land van herkomst.

– Als het zonder toestemming van de eigenaar is afgenomen.

De bewijslast voor deze criteria is volgens de directeur van NMVW “laag”. Maar volgens Van Beurden begint het probleem al bij het indienen van claims. “Wij weten niet eens wat jullie in huis hebben, zei de Rwandese directeur-generaal van cultuur laatst tegen me. Hoe kunnen we dan een claim indienen?”

Nazi-roofkunst

Van Beurden maakt een vergelijking met nazi-roofkunst. Volgens hem hebben Europese musea daar veel actiever achteraan gezeten. “Toen hebben alle musea in hun archief gekeken naar kunst met een luchtje en daarna de eigenaar opgespoord. Nu hebben we een raamwerk waarmee landen een claim kunnen indienen. Dat is een enorm verschil, terwijl het zijn allebei voorbeelden zijn van historisch onrecht.”

De onderzoeker benadrukt dat niet alle musea met koloniale roofkunst meedoen aan het initiatief van het NMVW. Zo ook het Rijksmuseum. Dat museum zegt dat er gesprekken zijn met NMVW en het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD) om samen de gemeenschappelijke collectie uit te pluizen.

Het zou naïef zijn om te denken dat je het gewoon over de schutting kunt gooien: hier heb je het terug, aldus Martine Gosselink, hoofd afdeling geschiedenis Rijksmuseum.

Sinds 2017 doet het Rijksmuseum onderzoek naar tien kunstobjecten uit de koloniale collectie. Bijvoorbeeld naar de diamant van Banjarmasin. Deze edelsteen was van sultan Panembahan Adam van Banjarmasin (Zuid-Borneo). Toen Nederland het sultanaat veroverde in 1859 werd de steen staatsbezit.

Maar volgens Martine Gosselink, hoofd van de afdeling geschiedenis, is het niet zo simpel om zo’n kunstwerk zomaar terug te sturen. “Geef je het aan de nazaten van de sultan, aan het eiland Borneo of aan het nationaal kunstmuseum in Jakarta? Het zou naïef zijn om te denken dat je het gewoon over de schutting kunt gooien: hier heb je het terug.”

En dan is dit een geval waarin duidelijk is wie de oorspronkelijke eigenaar was en hoe het in Nederland terecht is gekomen. Volgens Gosselink is het belangrijk om zorgvuldig uit te zoeken hoe de vork precies in de steel zit, en dat kost tijd.

Van Beurden denkt dat de bedoelingen van het Rijksmuseum en de andere musea goed zijn, maar dat het de voormalige koloniën in de praktijk nog niets oplevert. “Als je veel kunst bent kwijtgeraakt dan heb je er alleen wat aan als je ook wat terugkrijgt. De rest is praten.”

Bekijk ook;

Musea voor volkenkunde willen roofkunst teruggeven

Nigerianen willen kunst terug: ‘Dit zijn onze voorouders, dit is onze cultuur’

Roofkunst terug naar Nigeria: maar alleen in bruikleen en in apart museum

Musea gaan koloniale roofkunst ‘ruimhartig’ teruggeven

AD 07.03.2019 De Nederlandse musea die de grootste collecties koloniale voorwerpen beheren, hebben nieuwe spelregels opgesteld om geroofde kunst terug te bezorgen. De musea wachten claims niet af, maar gaan ook zelf op zoek naar objecten met een dubieus verleden. Vier vragen over over die kentering aan Stijn Schoonderwoerd, directeur van het Nationaal Museum van Wereldculturen (NMVW) met vestigingen in Berg en Dal, Leiden en Amsterdam.

  1. Vanwaar de nieuwe spelregels?
    Het Tropenmuseum in Amsterdam, het Museum Volkenkunde in Leiden en het Afrika Museum in Nijmegen (die samen het NMVW vormen) en het Wereldmuseum in Rotterdam willen hun verantwoordelijkheid nemen, zegt Schoonderwoerd. ,,We weten dat een groot deel van onze collecties uit de koloniale tijd stammen. Het koloniale systeem was verwerpelijk, met grote machtsverschillen en onrecht. Het is zeker dat wij ook objecten beheren waarvan de oorspronkelijke eigenaar niet uit eigen beweging afstand heeft gedaan. Net zoals bij geroofde kunst in de Tweede Wereldoorlog. Ook in andere voormalige koloniale machten, zoals Frankrijk en Engeland, zie je daar nu discussie over ontstaan.’’
  2. Wat betekent dat voor jullie collecties?
    ,,Dat is nog onmogelijk in te schatten, daar is dit onderzoek voor nodig. Maar we zijn zeker niet bang dat we halflege musea overhouden. We beheren ontzettend veel; zo’n 375.000 voorwerpen. Maximaal 5 procent staat uitgestald, de rest ligt in depots. Zeker de helft heeft geen koloniale herkomst, en lang niet alle koloniale voorwerpen zijn geroofd. In vierhonderd jaar koloniale relaties zijn objecten op allerlei manieren van eigenaar veranderd: door handel, geschenken aan vrienden. Je kunt niet alles over één kam scheren.’’
  3. Controleren jullie ook of bijvoorbeeld de Benin-bronzen, zo’n 3.000 door het Britse leger geroofde beelden die Nigeria terug wil, straks niet voor veel geld bij Sotheby’s worden verpatst? 
    ,,Nee, wij stellen geen eisen aan de manier waarop de teruggeven objecten worden beheerd. Als aannemelijk is gemaakt dat ze destijds niet vrijwillig zijn afgestaan, is het niet meer aan ons om te bepalen wat er vervolgens mee gebeurt. Dus ja, ze kunnen op een veiling belanden. Net als met sommige roofkunst uit de Tweede Wereldoorlog is gebeurd.’’

Het Tropenmuseum in Amsterdam © ANP

  1. Hoe nu verder? Stromen de claims al binnen?
    ,,Nog niet. Dat is ook geen kwestie van een simpel briefje sturen, waarna wij per kerende post de objecten terugsturen. Claims moeten zorgvuldig worden onderbouwd. Wij gaan serieus aan de bak om de herkomst vast te stellen, samen met het NIOD (Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie) dat onderzoek doet naar ons koloniale verleden. Een commissie van externe deskundigen controleert ons oordeel. Ja, dat gaat veel tijd kosten, maar claims kunnen niet verjaren. Uiteindelijk moet de minister over teruggave beslissen, want onze collecties zijn eigendom van de staat. Met uitzondering van die van het Wereldmuseum: die zijn gemeente-eigendom, dus daarover beslist het college van B&W van Rotterdam. Hopelijk leidt onze aanpak tot een werkwijze die voor de hele museumsector gaat gelden. Want ook bijvoorbeeld natuurhistorische en militaire musea hebben objecten uit voormalige kolonies verzameld.’’

Museum Volkenkunde geeft roofkunst terug aan rechtmatige eigenaar

OmroepWest 07.03.2019 Museum Volkenkunde in Leiden wil roofkunst uit collectie teruggeven aan de rechtmatige eigenaar. Het museum gaat samen met het Amsterdamse Tropenmusea en het Afrika-museum in Berg en Dal actief op zoek naar objecten in de collectie die voor teruggave in aanmerking komen.

‘We weten dat een deel van onze collectie verworven is in de koloniale periode, een periode van grote machtsverschillen en onrecht’, zegt Stijn Schoonderwoerd, directeur van het NMVW (samenwerkingsverband van de drie musea).

Hij vervolgt: ‘Als we vandaag de dag op basis van internationale verdragen zeggen dat uit Syrië gestolen objecten niet in onze collectie thuishoren, waarom zou dat principe dan niet gelden voor objecten die 100 jaar geleden zijn geroofd?’

Nederlands Erfgoedwet

Het gaat om museumstukken waarvan de oorspronkelijke eigenaar ze niet vrijwillig heeft afgestaan. Maar niet alleen roofkunst komt in aanmerking voor teruggave. Ook objecten die een grote culturele of maatschappelijke waarde hebben in het land van herkomst kunnen eventueel terug naar hun geboortegrond.

Schoonderwoerd vervolgt: ‘In de Nederlandse Erfgoedwet wordt erkend dat bepaalde objecten onlosmakelijk met ons land verbonden zijn en altijd behouden moeten blijven voor Nederland. Evenzo kunnen er nu objecten in onze depots liggen waarvan een ander land zegt: die zijn voor ons nationale bewustzijn of ons culturele leven ontzettend belangrijk.’

LEES OOK: Nieuw topstuk in Museum Volkenkunde trekt op eerste dag veel publiek

Meer over dit onderwerp: VOLKENKUNDE LEIDEN MUSEUM KUNST CULTUUR

Gaan Nederlandse musea koloniale kunst teruggeven?

AD 07.03.2019 Het Nationaal Museum van Wereldculturen (NMVW) komt donderdag met richtlijnen voor de beoordeling van claims op stukken uit de eigen collecties, met name voorwerpen die in koloniën zijn verworven. Het Nationaal Museum is een samenvoeging van het Tropenmuseum in Amsterdam, Museum Volkenkunde in Leiden en het Afrika Museum in Nijmegen.

Objecten waarvan de oorspronkelijke eigenaar ,,niet vrijwillig afstand heeft gedaan”, komen in aanmerking voor teruggave, staat op de website van het Tropenmuseum. Maar ook objecten die een grote culturele of maatschappelijke waarde hebben in het land van herkomst, kunnen aan die natie worden teruggegeven.
Nadat een externe commissie de herkomst van een stuk is nagegaan en de argumentatie voor of tegen de claim heeft bestudeerd, brengt dit nog te benoemen college advies uit aan de cultuurminister, die moet beslissen.

Roofkunst uit Nigeria oktober 20, 2018

Posted by jandewandelaar in museum, Nigeria, roofkunst.
Tags: ,
1 comment so far

Nigeriaanse cultuurhistorische schatten ter waarde van honderden miljoenen euro’s liggen nog altijd in westerse musea.

Tien Europese musea zitten vandaag in het Museum Volkenkunde in Leiden om tafel met Nigeriaanse autoriteiten. Ze praten over de uitleen van geroofde Nigeriaanse kunstwerken aan een museum in Benin City in Nigeria, dat nog gebouwd wordt, schrijft Trouw.

In Leiden onderhandelt het Afrikaanse land over terugkeer van zijn stukken.

De musea hebben samen meer dan duizend beelden in handen, beter bekend als de ‘Benin Bronzes’. De kunstwerken werden in 1897 tijdens een Britse strafexpeditie geroofd uit het paleis van de koning van het koninkrijk Benin, in het huidige Nigeria. Het Museum Volkenkunde bezit er zestig en musea in Londen en Berlijn hebben samen honderden stukken in hun bezit.

“Hoewel Nigeria een aantal stukken heeft teruggekocht, lijkt destijds het meeste meegenomen”, vertelt Evelien Campfens, onderzoeker aan de Universiteit Leiden. “Nigeriaanse autoriteiten vinden dat de werken onrechtmatig zijn geroofd en deel van hun culturele erfgoed zijn. Ze willen dat hun kinderen kunnen meegeven.”

Vorig jaar verklaarden de Europese musea dat ze in principe zouden meewerken aan het uitlenen van de geroofde kunst. “Ik geloof het pas als er een akkoord ligt”, zegt het Nigeriaanse delegatielid Folarin Shyllon.

Folarin Shyllon © Eric Brassem

Het Leidse Museum Volkenkunde bezit zestig ‘Benin Bronzes’

De hoogleraar recht aan de universiteit van Abuja is al sinds 2010 betrokken bij de slepende onderhandelingen over de meer dan duizend beelden in Europees bezit, tezamen bekend als de ‘Benin Bronzes’ Het Leidse Museum Volkenkunde bezit er zestig; musea in Londen en Berlijn hebben er elk honderden: alles geroofd bij een Britse strafexpeditie in 1897 uit het paleis van de koning van het Beninrijk, in het huidige Nigeria.

Nigeria vraagt al decennia om teruggave. De tijdgeest zit nu mee. In Europa zitten musea vaak in hun maag met hun ‘koloniale kunst’. Soms is de herkomst dubieus, soms knaagt het besef dat de landen van herkomst essentiële onderdelen van hun cultuurgeschiedenis missen. Voor de Benin Bronzes gaan beide overwegingen op.

Internationaal recht

De Franse president Macron baarde vorig jaar opzien met een verklaring: Afrikaans erfgoed uit Franse musea moest te zien zijn in Afrika, dat was zijn ‘topprioriteit’. Frankrijk, Duitsland en België hebben dit jaar functionarissen belast met deze problematiek. En het Londense Victoria and Albert Museum heeft in april Ethiopië aangeboden om kunstschatten die in 1868 werden geroofd uit het paleis van koning Tewodros II, op permanente basis uit te lenen.

Beeld van een koningin-moeder uit de zestiende eeuw. © AFP

Dat wil Nigeria ook wel, al is dat volgens Shyllon ‘tweede keuze’. “We streven naar teruggave, maar dat is niet realistisch.” Vorig jaar hebben de Europese musea zich gecommitteerd aan roulerende uitleenexposities in Nigeria. Alle details, ook over financiering, liggen nu in Leiden ter tafel. Hoewel vaststaat dat de objecten destijds zijn geroofd, biedt het internationaal recht Nigeria weinig kans. Nigeria moet onderhandelen met een dozijn musea uit Groot-Brittannië, Duitsland, Oostenrijk, Zweden en Nederland, die nationale wetten hebben om collecties te behouden, niet om ze te terug te geven. Het Museum Volkenkunde werkt wel aan een richtlijn om te ‘ontzamelen’.

Topstukken

De Benin Bronzes zijn zowel cultureel als in geld uitgedrukt schatten: topstukken zijn miljoenen waard, en de totale waarde van alle Benin Bronzes zou kunnen oplopen richting een miljard – ook daarom ligt de kwestie zo gevoelig.

De zorgen van westerse musea over uitleen kan Shyllon ook wel begrijpen. “Ja, er is corruptie in ons land. En veiligheid is een probleem: enkele jaren geleden konden rovers in een Nigeriaans museum hun slag slaan nadat ze de bewakers hadden getrakteerd op een blikje cola met slaapmiddel. En het Nationaal Museum in Lagos beschikt nog niet over bewakingscamera’s. Dat onderstreept het belang van goede opleidingen, en westerse betrokkenheid om aan hoge normen te voldoen.”

Nigeria houdt een plek vrij voor kunstschatten

Nigeria weet al waar het door het Westen geroofde museumstukken tentoon wil stellen, maar het geld ontbreekt nog.

Nu groeit er nog gras naast het paleis van de oba, de traditionele koning van het Edo-volk in het Nigeriaanse Benin City. Nigeria hoopt dat een hoogwaardig museum zal verrijzen op de plek waar de oba nu de koeien laat grazen die hij regelmatig bij wijze van eerbetoon cadeau krijgt.

Het museum moet stukken exposeren die behoren tot de ‘Benin Bronzes’: metalen beelden en reliëfs, maar ook ivoren voorwerpen in het bezit van Europese musea. Die willen ze wel uitlenen aan het nieuw te bouwen museum, zo is vorig jaar besloten op een vergadering in Cambridge. Eeuwenlang sierden de beelden het paleis van de koning van het Beninrijk, waarvan het grondgebied in het huidige Nigeria lag, totdat ze eind negentiende eeuw werden ­geroofd.

Koning oba Ewuare, nazaat van een dynastie die teruggaat tot de veertiende eeuw, heeft nu alleen nog een ceremoniële functie, in de deelstaat Edo. “Daar hebben de beelden hun grootste waarde, maar ook Nigerianen buiten de deelstaat zijn met dit erfgoed begaan”, zegt de ­Nigeriaanse onderhandelaar Folarin Shyllon. Hij vergadert vandaag in Leiden over het nieuwe museum en uitleen van stukken in Europees ­bezit. Tot de delegatie behoort ook een van de zonen van de koning, prins Gregory Akuenza.

De koning vroeg in 2007 al om ruimhartigheid en de terugkeer van enkele objecten, aldus Folarin Shyllon, onderhandelaar voor Nigeria

De beelden waar het om gaat vormden een soort nationaal archief. Ze werden vervaardigd door een speciaal gilde bij het aantreden van een nieuwe koning. Daaraan kwam een eind in 1897. De toenmalige oba verzette zich tegen de ‘vrijhandel’ in zijn rijk die de Britten eisten. De Britten versloegen de koninklijke troepen, wrikten alle beelden los, brandden het paleis plat, en verbanden de koning. Drie- tot vierduizend stukken ‘oorlogsbuit’ belandden in collecties over de hele wereld.

Nigeria kocht er daarvan enkele tientallen terug, maar stuitte verder op onwil. “In 1977 organiseerde ­Nigeria een pan-Afrikaanse culturele manifestatie, met als embleem het ivoren masker van koningin Idia, dat het British Museum bezit”, vertelt Shyllon. “Eerst moest Nigeria 2 miljoen pond onderpand betalen. Daarna besloot het British Museum dat het masker toch te kwetsbaar was om te vervoeren.”

In 2007 vond in Wenen een grote expositie plaats van Benin Bronzes uit diverse Europese collecties. Shyllon: “Daar vroeg de oba om ruimhartigheid en de terugkeer van enkele objecten naar Nigeria.” De tentoonstelling reisde naar Berlijn, Parijs en Chicago, maar niet naar Nigeria.

Vandaar: een museum in Nigeria. De plek is bekend. Maar waar het geld vandaan moet komen, is vandaag een van de punten van debat in Leiden.

Lees ook:

Musea, geef die koloniale kunst terug

Kunstschatten in westerse musea zijn vaak door roof verworven. Ze horen thuis in de ‘bronlanden’, zegt Jos van Beurden, ook al hebben de musea zo hun bedenkingen tegen teruggave.

De jacht op roofkunst

Al twintig jaar leidt Rudi Ekkart de zoektocht naar de rechtmatige eigenaren van roofkunst uit de oorlog. Van stoppen wil hij niet weten. De herkomst van zeker honderd objecten is nog steeds niet bekend. Hier leest u het verhaal en ziet u de beelden.

Dossier Koloniale Roofkunst NRC

Musea onderhandelen in Leiden over roofkunst uit Nigeria

NOS 19.10.2018 Tien Europese musea zitten vandaag in het Museum Volkenkunde in Leiden om tafel met Nigeriaanse autoriteiten. Ze praten over de uitleen van geroofde Nigeriaanse kunstwerken aan een museum in Benin City in Nigeria, dat nog gebouwd wordt, schrijft Trouw.

De musea hebben samen meer dan duizend beelden in handen, beter bekend als de ‘Benin Bronzes’. De kunstwerken werden in 1897 tijdens een Britse strafexpeditie geroofd uit het paleis van de koning van het koninkrijk Benin, in het huidige Nigeria. Het Museum Volkenkunde bezit er zestig en musea in Londen en Berlijn hebben samen honderden stukken in hun bezit.

“Hoewel Nigeria een aantal stukken heeft teruggekocht, lijkt destijds het meeste meegenomen”, vertelt Evelien Campfens, onderzoeker aan de Universiteit Leiden. “Nigeriaanse autoriteiten vinden dat de werken onrechtmatig zijn geroofd en deel van hun culturele erfgoed zijn. Ze willen dat hun kinderen kunnen meegeven.”

Het Afrikaanse land vraagt al decennia om teruggave. Vorig jaar beloofden Europese musea mee te werken aan het uitlenen van de geroofde kunst.

Dubieuze herkomst

Europese musea blijken vaker in hun maag te zitten met koloniale stukken in hun collecties. De herkomst is soms dubieus en het besef knaagt dat de landen van herkomst soms essentiële onderdelen van hun cultuurgeschiedenis missen.

De plunderingen werden destijds als gerechtvaardigd gezien, aldus Evelien Campfens

Wie juridisch gezien recht heeft op de werken, is dan ook gecompliceerd, zegt Campfens. “Het ligt eraan vanuit welk recht je het bekijkt. Voor veel Afrikaanse volkeren is dit soort kunst collectief bezit van de gemeenschap. Het had vaak een rituele betekenis en is daarom onvervreemdbaar.” Daar tegenover stond het koloniale recht: de westerse principes die golden ten tijde van de roof. “Afrikaanse volkeren werden niet als ‘geciviliseerd’ beschouwd en het plunderen werd als gerechtvaardigd gezien.”

Dat is inmiddels achterhaald, maar ook de volgens de huidige internationale verdragen hoeven de kunststukken niet worden teruggegeven. De Nigeriaanse kunstroof vond plaats voordat die verdragen in werking traden. “Onder dat recht zouden de huidige claims dus verjaard zijn”, vertelt Campfens.

Nieuwe positie

“Maar het recht is in ontwikkeling, vervolgt ze. “Kunstvoorwerpen hebben al heel lang een beschermde positie onder internationaal recht. En sinds de jaren 70 wordt aangedrongen op teruggave van een deel van de roofkunst.”

President Macron kondigde vorig jaar teruggave aan van Afrikaanse kunst, en hij benadrukte dat Afrikanen recht hebben op hun eigen erfgoed. “Dan draait het dus niet om eigendom of de roof, maar om de belangen van mensen nu”, zegt Campfens. “Het gaat erom dat iedereen toegang moet krijgen tot zijn cultureel erfgoed. Kunst heeft een sociale functie, wordt benadrukt, die belangrijk is voor de ontwikkeling en sociale cohesie van een land.”

Blikje cola

De Benin Bronzes zijn miljoenen waard en van groot kunsthistorisch belang. Sommige westerse musea vrezen dat Nigeria niet in staat is om werk van zulke hoge waarde te conserveren. Zo werd een Nigeriaans museum leeggeroofd nadat de dieven de bewakers een blikje cola met slaapmiddel hadden gegeven.

“De uitspraak of het veilig genoeg is om de werken aan het Nigeriaanse museum uit te lenen, kan ik niet doen”, zegt Campfens. “In 2002 gaven verschillende westerse musea een verklaring af waarin ze zeiden: koloniale voorwerpen zijn het beste af bij ons, omdat wij er beter voor kunnen zorgen. Maar normen zijn in ontwikkeling, en musea zoeken dan ook naar constructieve oplossingen.”

Folarin Shyllon, die sinds 2010 is betrokken bij onderhandelingen, zegt dat hij pas gelooft dat de stukken naar Benin City komen als er een akkoord ligt. De uitleen is volgens de hoogleraar Rechten aan de universiteit in Abuja wel “tweede keuze”. “We streven naar teruggave, maar dat is niet realistisch.”

De gesprekken van vandaag liggen volgens de krant zo gevoelig dat het museum in Leiden er pas na afloop iets over wil zeggen.

Verhalen over Zuid-Soedan en Nigeria op de Haagse Koekamp september 12, 2018

Posted by jandewandelaar in Graffiti, koekamp, Nigeria, Zuid-Soedan.
Tags: , , , , , , ,
add a comment

Situatie in Afrika in beeld gebracht met graffiti­kunst bij Den Haag CS

AD 14.09.2018 Onder de noemer Stories of Change hebben drie graffiti-artiesten uit Zuid-Soedan en Nigeria de afgelopen dagen tegenover het Centraal Station in Den Haag negen kunstwerken gemaakt.

Osa Seven, een bekende kunstenaar uit Nigeria en Abul Deng en James Aguer van kunstenaarscollectief AnaTaban (‘Ik ben moe’) uit Zuid-Soedan hebben zich laten inspireren door verhalen van landgenoten. De afgelopen jaren sloegen miljoenen mensen op de vlucht in Nigeria en Zuid-Soedan vanwege het geweld van strijdende groepen, droogte en honger. De bedoeling is dat de duizenden passanten die dagelijks langs het parkje aan de Laan van Reagan en Gorbatsjov lopen met de graffitiwerken een beeld krijgen van de situatie in Nigeria en Zuid-Soedan. De verhalen gaan over de veerkracht van inwoners en hun hoop voor de toekomst.

De Afrikaanse kunstenaars hebben de werken gemaakt op verzoek van de Dutch Relief Alliance, een coalitie van zestien hulp­organisaties.

FOTOSERIE: Afrikaanse graffiti-kunstenaars aan de slag in Den Haag

Den HaagFM 13.09.2018 ‘‘Stories of Change’. Onder die noemer hebben drie graffiti-artiesten uit Zuid-Soedan en Nigeria tegenover treinstation Den Haag Centraal in vier dagen tijd een aantal kunstwerken gemaakt. Osa Seven uit Nigeria en Abul Deng en James Aguer uit Zuid-Soedan lieten zich daarbij inspireren door verhalen van hun landgenoten.

De kunstenaars zijn in onze stad op verzoek van de Dutch Relief Alliance, een coalitie van zestien hulporganisaties. De artiesten zijn aan het werk te zien in het parkje tegenover het station, aan de Laan van Reagan en Gorbatsjov. Deze donderdag krijgen de kunstenaars bezoek van enkele Tweede Kamerleden. Ook minister Sigrid Kaag van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking is uitgenodigd.

De afgelopen jaren sloegen miljoenen mensen op de vlucht in Nigeria en Zuid-Soedan vanwege het geweld van strijdende groepen, droogte en honger. Via de Dutch Relief Alliance kregen al ruim 2,5 miljoen mensen hulp.…lees meer

AD 14.09.2018

Gerelateerd

Graffiti-kunstenaars uit Nigeria en Zuid-Soedan aan de slag in Den Haag4 september 2018

Meer respect voor graffiti29 juli 2010

Graffiti-kunstwerken op reclameborden11 augustus 2011

Graffiti-kunstenaars schilderen verhalen uit Zuid-Soedan en Nigeria op de Koekamp

OmroepWest 11.09.2019 Honger en oorlog in Zuid- Soedan en Nigeria zijn deze week minder ver van ons bed dankzij kunstwerken tussen het Malieveld en het Centraal Station in Den Haag. Graffiti-kunstenaars schilderen tot en met donderdag verhalen van mensen die elke dag met droogte en geweld moeten leven. De Dutch Relief Alliance (DRA), een groep van zestien hulporganisaties, heeft de kunstenaars uitgenodigd om te laten zien hoe krachtig deze mensen zijn.

Telegraaf 08.09.2018

Twee grote, kleurige doeken staan in het park de Koekamp tussen het Malieveld en het Centraal Station. Verwacht wordt dat de expositie wordt uitgebreid tot negen werken. Twee graffiti-kunstenaars uit Zuid-Soedan – een derde is onderweg naar Den Haag – spuiten en verven in graffiti-stijl onder meer een verscheurd hart dat met touw is gerepareerd en een vrouw die drinkwater draagt.

‘Vaak moeten vrouwen kilometers ver lopen om drinkwater te halen. En altijd hebben ze de onzekerheid of ze wel veilig thuis bij hun kinderen komen door het lopende conflict in Zuid-Soedan’, zegt kunstenares Adul Deng, terwijl ze een donkere vrouw schildert die lacht naar een zonniger toekomst dankzij de hulporganisaties. Kunstenaar James Aguer: ‘Onze samenleving is verscheurd. Iedereen heeft wel iemand van zijn of haar familie verloren. Het is een samenleving met een gebroken hart.’

Bedankje voor iedereen

De kunstwerken laten eveneens zien wat hulporganisaties aan armoedebestrijding en tegen ondervoeding doen. Ook is dit een bedankje voor het geld dat hulporganisaties krijgen. ‘Want de noodhulp die geboden wordt, kunnen wij doen met hulp van de Nederlandse overheid’, vertelt Sabine Copinga van hulporganisatie Save the Children. ‘En uiteindelijk zitten achter de Nederlandse overheid mensen zoals u en ik.’

De expositie, die tot en met donderdagavond te zien is in de Koekamp, gaat vervolgens op reis door Den Haag en de rest van Nederland.

Meer over dit onderwerp:  GRAFFITI KUNSTENAARS ZUID-SOEDAN NIGERIA DEN HAAGHULPORGANISATIES KUNSTWERKEN