jump to navigation

Kunst in Kortenbos Den Haag maart 12, 2019

Posted by jandewandelaar in den haag, Kortenbos.
Tags: , , ,
add a comment

Kortenbos

Het gebied was een van de oudste onderdelen van het dorp Die Haghe, de voorloper van de stad Den Haag. Dit kan afgeleid worden uit de loop van straten als de Geest en het Slijkeinde, die de vorm hebben van een middeleeuwse ringweg rond een boerennederzetting.

Kortenbos bleef tot in de zeventiende eeuw een landelijk karakter houden. De naam van de Oude Boomgaardstraat herinnert hier nog aan. Pas in de achttiende en negentiende eeuw ontstond hier een levendige volkswijk met het Westeinde en de Vleerstraat als drukke winkelstraten.

Veel van de goedkopere woningen raakten vervallen en in het begin van de twintigste eeuw werd grootschalige sloop in veel delen van het Kortenbos onvermijdelijk geacht. De bebouwing maakte plaats voor projecten met portiekwoningen en flats.

De straat met de naam ‘Kortenbos’ veranderde in een buurtpark. Belangrijke gebouwen zijn het HMC Westeinde (Westeinde Ziekenhuis) en het Koorenhuis. Van 1881 tot 1974 was het de locatie van de Zuid-Hollandsche Bierbrouwerij (ZHB-bier).

Muurschildering Haagse Meidoornstraat maart 8, 2019

Posted by jandewandelaar in den haag, heesterbuurt, Margriet Snaterse, Meidoornstraat, muurkunst.
Tags: , , , , ,
add a comment

Margriet Snaterse – AD 07.03.2019

Na 30 jaar weer een nieuwe muurschildering in de Meidoornstraat

AD 08.03.2019 Nee, voorbijgangers kunnen niet om dit kunstwerk van Margriet Snaterse op een gevel aan de Meidoornstraat heen. De felle kleuren spatten van de muur af.

Op deze gevel was voorheen lange tijd een andere schildering te zien, maar die vervaagde in de loop der tijd. De buurt wilde eigenlijk dat dát kunstwerk een opfrisbeurt zou krijgen. ,,Via-via kwamen ze bij mij uit”, vertelt Snaterse. ,,En ik zei: ik kan ook een nieuwe schildering maken, helemaal tot bovenaan.” En zo geschiedde. Inmiddels heeft ze al 2,5 weken gewerkt aan het tafereel.

Snaterse is er tevreden over en wil in de toekomst eigenlijk wel meer. ,,Ik zou wel eens op een heel goed bezochte plek een muurschildering willen maken. Eentje die mensen naar de stad trekt.’’

Margriet Snaterse maakt een muurschildering in de Meidoornstraat. © Frank Jansen

Koloniale roofkunst terug naar de rechtmatige eigenaar maart 8, 2019

Posted by jandewandelaar in museum, Nederlands Erfgoedwet, Nigeria, roofkunst.
Tags: , , , , , ,
add a comment

Roofkunst retour naar oorsprong

De Nederlandse musea die de grootste collecties koloniale voorwerpen beheren, hebben nieuwe spelregels opgesteld om geroofde kunst terug te bezorgen.

Als voormalige koloniën een claim indienen, dan mag roofkunst terug naar het land van herkomst. Met dat uitgangspunt heeft het Nationaal Museum van Wereldculturen vandaag een internationale lijst met voorwaarden gepubliceerd om gestolen erfgoed terug bij de rechtmatige eigenaar te krijgen. Volgens critici is het nog maar de vraag of deze spelregels ook resultaat zullen hebben.

Tien Europese musea zaten onlangs in het Museum Volkenkunde in Leiden om tafel met Nigeriaanse autoriteiten. Ze praten over de uitleen van geroofde Nigeriaanse kunstwerken aan een museum in Benin City in Nigeria, dat nog gebouwd wordt, schrijft Trouw.

Nigeria moet onderhandelen met een dozijn musea uit Groot-Brittannië, Duitsland, Oostenrijk, Zweden en Nederland, die nationale wetten hebben om collecties te behouden, niet om ze te terug te geven. Het Museum Volkenkunde werkt wel aan een richtlijn om te ‘ontzamelen’.

Wanneer komt een kunstwerk in aanmerking voor terugkeer?

Als er een claim wordt ingediend, dan zijn dit kort samengevat de criteria die het NMVW hanteert voor goedkeuring:

Als het verkregen is via iemand die het werk op illegale wijze heeft bemachtigd.

– Als het destijds verkregen is op een manier die in strijd was met de toen geldende wetten.

– Als het object grote culturele of maatschappelijke waarde heeft in het land van herkomst.

– Als het zonder toestemming van de eigenaar is afgenomen.

Sinds 2017 doet het Rijksmuseum onderzoek naar tien kunstobjecten uit de koloniale collectie. Bijvoorbeeld naar de diamant van Banjarmasin. Deze edelsteen was van sultan Panembahan Adam van Banjarmasin (Zuid-Borneo). Toen Nederland het sultanaat veroverde in 1859 werd de steen staatsbezit.

Bekijk ook;

Musea onderhandelen in Leiden over roofkunst uit Nigeria

Musea voor volkenkunde willen roofkunst teruggeven

Nigerianen willen kunst terug: ‘Dit zijn onze voorouders, dit is onze cultuur’

Roofkunst terug naar Nigeria: maar alleen in bruikleen en in apart museum

en zie ook: Roofkunst uit Nigeria

De diamant van Banjarmasin is oorlogsbuit uit 19e eeuw en ligt in het Rijksmuseum Rijksmuseum

Rijksmuseum naar Sri Lanka om te praten over teruggeven roofkunst

Directeur Dibbits vindt het schandalig dat Nederland zich er nu pas om bekommert. “Daar is geen excuus voor.”

NOS 12.03.2019 Het Rijksmuseum gaat in gesprek met Sri Lanka en Indonesië over de teruggave van roofkunst. Directeur Taco Dibbits noemt het in Trouw schandalig dat Nederland zich er niet eerder om heeft bekommerd. “We hadden het veel eerder moeten doen. Daar is geen excuus voor.”

Het hoofd van de afdeling Geschiedenis van het Rijksmuseum, Martine Gosselink, reist over twee weken naar Sri Lanka om te praten over de mogelijke teruggave van kunst. “De helft van het verhaal achter die voorwerpen ligt immers niet in Nederland”, zegt Dibbits daarover.

Onder de stukken waar Gosselink over in gesprek gaat is de diamant van Banjarmasin, die een sultan op Borneo ooit in bezit had. Later dit voorjaar reist ze naar Indonesië. Met Sri Lanka gaat ze het gesprek aan over het kanon van Kandy, een van de pronkstukken van het Rijksmuseum.

Gosselink zei afgelopen vrijdag in De Dag, een podcast van de NPO, dat het Rijksmuseum er rekening mee houdt dat het kanon teruggaat naar Sri Lanka. “Ik kan me heel goed voorstellen dat het kanon volledig wordt teruggegeven en dat het echt helemaal niet meer van Nederland is.”

Rijksmuseum gaat praten met Sri Lanka

Martine Gosselink spreekt in De Dag met presentator Elisabeth Steinz over het teruggeven van het kanon van Kandy.

Het Rijksmuseum kan overigens niet alleen bepalen dat het stukken teruggeeft. Ze zijn staatseigendom en daarom moet de minister van Cultuur instemmen.

Vorige week publiceerde het Nationaal Museum van Wereldculturen, een koepelorganisatie van meerdere musea, een leidraad voor teruggave van roofkunst. De koepel beheert de nationale volkenkundige collectie en bezit 375.000 voorwerpen. De koepel zei actief op zoek te willen gaan naar stukken in de collectie die in aanmerking komen voor teruggave.

Bekijk ook;

Grote stap voor teruggave koloniale roofkunst? ‘Eerst zien, dan geloven’

Musea voor volkenkunde willen roofkunst teruggeven

Nigerianen willen kunst terug: ‘Dit zijn onze voorouders, dit is onze cultuur’

De diamant van Banjarmasin, ooit van sultan Panembahan Adam van Banjarmasin (Zuid-Borneo). Nadat Nederland het sultanaat in 1859 met geweld had ingelijfd, werd de diamant tot Nederlands staatsbezit verklaard. © Rijksmuseum

Rijksmuseum gaat met Indonesië en Sri Lanka in gesprek over roofkunst

AD 12.03.2019 Het Amsterdamse Rijksmuseum gaat gesprekken voeren met Sri Lanka en Indonesië over de mogelijke teruggave van objecten uit de collectie die misschien als roofkunst verworven zijn.

Dat zegt directeur Taco Dibbits in dagblad Trouw. De gesprekken met de landen gaan onder meer over de teruggave van een met zilver en robijnen versierd bronzen kanon dat Nederland in 1765 buit maakte en de zogenoemde diamant van Banjarmasin, die Nederland in 1859 inlijfde.

,,Martine Gosselink, hoofd van de afdeling Geschiedenis, vertrekt over twee weken zelf naar Sri Lanka om daar te praten met wetenschappers over mogelijke teruggave van objecten uit onze collectie. De helft van het verhaal achter die voorwerpen ligt immers niet in Nederland”, aldus Dibbits.

Het Rijksmuseum reageert daarmee op een publicatie, vorige week, van het Nationaal Museum van Wereldculturen (NMWG). Deze koepel, een samenvoeging van het Tropenmuseum in Amsterdam, Museum Volkenkunde in Leiden en het Afrika Museum in Nijmegen, publiceerde richtlijnen voor de beoordeling van claims uit de eigen collectie ten aanzien van voorwerpen die in de koloniën zijn verworven.

Objecten waarvan de oorspronkelijke eigenaar ,,niet vrijwillig afstand heeft gedaan” komen in aanmerking voor teruggaven, zo werd bepaald. Ook objecten die een grote culturele of maatschappelijke waarde hebben in het land van herkomst, komen in aanmerking voor teruggave aan die natie.
Het Rijksmuseum behoort niet tot de koepel, maar Dibbits noemt de leidraad wel ,,een goede eerste stap”.

,,Het is schandalig dat Nederland zich nu pas met teruggave van koloniaal erfgoed bezighoudt. We hadden het veel eerder moeten doen, daar is geen excuus voor’’, zegt hij in de krant.

De diamant van Banjarmasin is oorlogsbuit uit 19e eeuw en ligt in het Rijksmuseum Rijksmuseum

Grote stap voor teruggave koloniale roofkunst? ‘Eerst zien, dan geloven’

De afgelopen 14 jaar zijn er 2 koloniale roofkunstwerken teruggekeerd uit Nederlandse musea. Drie musea willen er nu actief werk van maken.

NOS 07.03.2019 Als voormalige koloniën een claim indienen, dan mag roofkunst terug naar het land van herkomst. Met dat uitgangspunt heeft het Nationaal Museum van Wereldculturen vandaag een internationale lijst met voorwaarden gepubliceerd om gestolen erfgoed terug bij de rechtmatige eigenaar te krijgen. Volgens critici is het nog maar de vraag of deze spelregels ook resultaat zullen hebben.

Want de afgelopen jaren is de lijst van teruggekeerde roofkunst kort. In veertien jaar tijd zijn er welgeteld twee kunstwerken uit Nederlandse musea ‘teruggegeven’, laat het ministerie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap op verzoek van de NOS weten.

Ter vergelijking: de helft van zo’n 375.000 kunstobjecten uit de collectie van het Nationaal Museum van Wereldculturen is verbonden met het koloniale verleden. Het NMVW is een fusie van het Tropenmuseum, Afrika Museum en Museum Volkenkunde. Hoeveel van deze objecten als roofkunst kunnen worden bestempeld, is nog onduidelijk.

Het NMVW gaat zelf verdachte onderdelen van hun collectie onderzoeken:

Video afspelen

‘Het is belangrijk om te kijken naar objecten waarvan je iets vermoedt’

Met de gepubliceerde lijst van voorwaarden voor teruggaveclaims hoopt het museum het voortouw te nemen. Een goed initiatief, maar met de nodige beperkingen, vindt onderzoeker van koloniale collecties Jos van Beurden (verbonden aan de Vrije Universiteit).

“Hier lijkt het een sprong voorwaarts, maar in Afrika en Azië zegt men: eerst zien dan geloven. Het zijn richtlijnen, geen harde wetten en zo gaan musea er dus ook mee om.”

Wanneer komt een kunstwerk in aanmerking voor terugkeer?

Als er een claim wordt ingediend, dan zijn dit kort samengevat de criteria die het NMVW hanteert voor goedkeuring:

Als het verkregen is via iemand die het werk op illegale wijze heeft bemachtigd.

– Als het destijds verkregen is op een manier die in strijd was met de toen geldende wetten.

– Als het object grote culturele of maatschappelijke waarde heeft in het land van herkomst.

– Als het zonder toestemming van de eigenaar is afgenomen.

De bewijslast voor deze criteria is volgens de directeur van NMVW “laag”. Maar volgens Van Beurden begint het probleem al bij het indienen van claims. “Wij weten niet eens wat jullie in huis hebben, zei de Rwandese directeur-generaal van cultuur laatst tegen me. Hoe kunnen we dan een claim indienen?”

Nazi-roofkunst

Van Beurden maakt een vergelijking met nazi-roofkunst. Volgens hem hebben Europese musea daar veel actiever achteraan gezeten. “Toen hebben alle musea in hun archief gekeken naar kunst met een luchtje en daarna de eigenaar opgespoord. Nu hebben we een raamwerk waarmee landen een claim kunnen indienen. Dat is een enorm verschil, terwijl het zijn allebei voorbeelden zijn van historisch onrecht.”

De onderzoeker benadrukt dat niet alle musea met koloniale roofkunst meedoen aan het initiatief van het NMVW. Zo ook het Rijksmuseum. Dat museum zegt dat er gesprekken zijn met NMVW en het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD) om samen de gemeenschappelijke collectie uit te pluizen.

Het zou naïef zijn om te denken dat je het gewoon over de schutting kunt gooien: hier heb je het terug, aldus Martine Gosselink, hoofd afdeling geschiedenis Rijksmuseum.

Sinds 2017 doet het Rijksmuseum onderzoek naar tien kunstobjecten uit de koloniale collectie. Bijvoorbeeld naar de diamant van Banjarmasin. Deze edelsteen was van sultan Panembahan Adam van Banjarmasin (Zuid-Borneo). Toen Nederland het sultanaat veroverde in 1859 werd de steen staatsbezit.

Maar volgens Martine Gosselink, hoofd van de afdeling geschiedenis, is het niet zo simpel om zo’n kunstwerk zomaar terug te sturen. “Geef je het aan de nazaten van de sultan, aan het eiland Borneo of aan het nationaal kunstmuseum in Jakarta? Het zou naïef zijn om te denken dat je het gewoon over de schutting kunt gooien: hier heb je het terug.”

En dan is dit een geval waarin duidelijk is wie de oorspronkelijke eigenaar was en hoe het in Nederland terecht is gekomen. Volgens Gosselink is het belangrijk om zorgvuldig uit te zoeken hoe de vork precies in de steel zit, en dat kost tijd.

Van Beurden denkt dat de bedoelingen van het Rijksmuseum en de andere musea goed zijn, maar dat het de voormalige koloniën in de praktijk nog niets oplevert. “Als je veel kunst bent kwijtgeraakt dan heb je er alleen wat aan als je ook wat terugkrijgt. De rest is praten.”

Bekijk ook;

Musea voor volkenkunde willen roofkunst teruggeven

Nigerianen willen kunst terug: ‘Dit zijn onze voorouders, dit is onze cultuur’

Roofkunst terug naar Nigeria: maar alleen in bruikleen en in apart museum

Musea gaan koloniale roofkunst ‘ruimhartig’ teruggeven

AD 07.03.2019 De Nederlandse musea die de grootste collecties koloniale voorwerpen beheren, hebben nieuwe spelregels opgesteld om geroofde kunst terug te bezorgen. De musea wachten claims niet af, maar gaan ook zelf op zoek naar objecten met een dubieus verleden. Vier vragen over over die kentering aan Stijn Schoonderwoerd, directeur van het Nationaal Museum van Wereldculturen (NMVW) met vestigingen in Berg en Dal, Leiden en Amsterdam.

  1. Vanwaar de nieuwe spelregels?
    Het Tropenmuseum in Amsterdam, het Museum Volkenkunde in Leiden en het Afrika Museum in Nijmegen (die samen het NMVW vormen) en het Wereldmuseum in Rotterdam willen hun verantwoordelijkheid nemen, zegt Schoonderwoerd. ,,We weten dat een groot deel van onze collecties uit de koloniale tijd stammen. Het koloniale systeem was verwerpelijk, met grote machtsverschillen en onrecht. Het is zeker dat wij ook objecten beheren waarvan de oorspronkelijke eigenaar niet uit eigen beweging afstand heeft gedaan. Net zoals bij geroofde kunst in de Tweede Wereldoorlog. Ook in andere voormalige koloniale machten, zoals Frankrijk en Engeland, zie je daar nu discussie over ontstaan.’’
  2. Wat betekent dat voor jullie collecties?
    ,,Dat is nog onmogelijk in te schatten, daar is dit onderzoek voor nodig. Maar we zijn zeker niet bang dat we halflege musea overhouden. We beheren ontzettend veel; zo’n 375.000 voorwerpen. Maximaal 5 procent staat uitgestald, de rest ligt in depots. Zeker de helft heeft geen koloniale herkomst, en lang niet alle koloniale voorwerpen zijn geroofd. In vierhonderd jaar koloniale relaties zijn objecten op allerlei manieren van eigenaar veranderd: door handel, geschenken aan vrienden. Je kunt niet alles over één kam scheren.’’
  3. Controleren jullie ook of bijvoorbeeld de Benin-bronzen, zo’n 3.000 door het Britse leger geroofde beelden die Nigeria terug wil, straks niet voor veel geld bij Sotheby’s worden verpatst? 
    ,,Nee, wij stellen geen eisen aan de manier waarop de teruggeven objecten worden beheerd. Als aannemelijk is gemaakt dat ze destijds niet vrijwillig zijn afgestaan, is het niet meer aan ons om te bepalen wat er vervolgens mee gebeurt. Dus ja, ze kunnen op een veiling belanden. Net als met sommige roofkunst uit de Tweede Wereldoorlog is gebeurd.’’

Het Tropenmuseum in Amsterdam © ANP

  1. Hoe nu verder? Stromen de claims al binnen?
    ,,Nog niet. Dat is ook geen kwestie van een simpel briefje sturen, waarna wij per kerende post de objecten terugsturen. Claims moeten zorgvuldig worden onderbouwd. Wij gaan serieus aan de bak om de herkomst vast te stellen, samen met het NIOD (Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie) dat onderzoek doet naar ons koloniale verleden. Een commissie van externe deskundigen controleert ons oordeel. Ja, dat gaat veel tijd kosten, maar claims kunnen niet verjaren. Uiteindelijk moet de minister over teruggave beslissen, want onze collecties zijn eigendom van de staat. Met uitzondering van die van het Wereldmuseum: die zijn gemeente-eigendom, dus daarover beslist het college van B&W van Rotterdam. Hopelijk leidt onze aanpak tot een werkwijze die voor de hele museumsector gaat gelden. Want ook bijvoorbeeld natuurhistorische en militaire musea hebben objecten uit voormalige kolonies verzameld.’’

Museum Volkenkunde geeft roofkunst terug aan rechtmatige eigenaar

OmroepWest 07.03.2019 Museum Volkenkunde in Leiden wil roofkunst uit collectie teruggeven aan de rechtmatige eigenaar. Het museum gaat samen met het Amsterdamse Tropenmusea en het Afrika-museum in Berg en Dal actief op zoek naar objecten in de collectie die voor teruggave in aanmerking komen.

‘We weten dat een deel van onze collectie verworven is in de koloniale periode, een periode van grote machtsverschillen en onrecht’, zegt Stijn Schoonderwoerd, directeur van het NMVW (samenwerkingsverband van de drie musea).

Hij vervolgt: ‘Als we vandaag de dag op basis van internationale verdragen zeggen dat uit Syrië gestolen objecten niet in onze collectie thuishoren, waarom zou dat principe dan niet gelden voor objecten die 100 jaar geleden zijn geroofd?’

Nederlands Erfgoedwet

Het gaat om museumstukken waarvan de oorspronkelijke eigenaar ze niet vrijwillig heeft afgestaan. Maar niet alleen roofkunst komt in aanmerking voor teruggave. Ook objecten die een grote culturele of maatschappelijke waarde hebben in het land van herkomst kunnen eventueel terug naar hun geboortegrond.

Schoonderwoerd vervolgt: ‘In de Nederlandse Erfgoedwet wordt erkend dat bepaalde objecten onlosmakelijk met ons land verbonden zijn en altijd behouden moeten blijven voor Nederland. Evenzo kunnen er nu objecten in onze depots liggen waarvan een ander land zegt: die zijn voor ons nationale bewustzijn of ons culturele leven ontzettend belangrijk.’

LEES OOK: Nieuw topstuk in Museum Volkenkunde trekt op eerste dag veel publiek

Meer over dit onderwerp: VOLKENKUNDE LEIDEN MUSEUM KUNST CULTUUR

Gaan Nederlandse musea koloniale kunst teruggeven?

AD 07.03.2019 Het Nationaal Museum van Wereldculturen (NMVW) komt donderdag met richtlijnen voor de beoordeling van claims op stukken uit de eigen collecties, met name voorwerpen die in koloniën zijn verworven. Het Nationaal Museum is een samenvoeging van het Tropenmuseum in Amsterdam, Museum Volkenkunde in Leiden en het Afrika Museum in Nijmegen.

Objecten waarvan de oorspronkelijke eigenaar ,,niet vrijwillig afstand heeft gedaan”, komen in aanmerking voor teruggave, staat op de website van het Tropenmuseum. Maar ook objecten die een grote culturele of maatschappelijke waarde hebben in het land van herkomst, kunnen aan die natie worden teruggegeven.
Nadat een externe commissie de herkomst van een stuk is nagegaan en de argumentatie voor of tegen de claim heeft bestudeerd, brengt dit nog te benoemen college advies uit aan de cultuurminister, die moet beslissen.