jump to navigation

Het Vermeerstraatje in Delft maart 14, 2016

Posted by jandewandelaar in delft, straatje Vermeer, vermeer.
Tags: , , , , , , , , , ,
trackback

Het straatje – Vlamingstraat Delft

Aan de ontdekking van Het Straatje werd van 20 november 2015 t/m 13 maart 2016 een presentatie in het Rijksmuseum gewijd, en ook nog aansluitend van 25 maart t/m 17 juni 2016 in Museum Prinsenhof in Delft.

Onlangs werd ons rustige leventje hier in het oude stadsdhart opgeschud met de mededeling dat het Straatje van Vermeer eindelijk gevonden was. Niet het schilderij natuurlijk want dat was altijd al onder ons, maar het straatje zelf. De Amsterdamse hoogleraar Grijzenhout was er na bestudering van Delftse belastingleggers uit de zeventiende eeuw achtergekomen dat het de Vlamingstraat 40-42 moest zijn.

Het straatje is een schilderij van de Hollandse meester Johannes Vermeer. Het schilderij staat ook bekend onder de naam Gezicht op huizen in Delft. Het is een van de twee stadsgezichten van Vermeer die bekend zijn. Wikipedia

KunstenaarJohannes Vermeer

Afmetingen: 54 cm x 44 cm

LocatieRijksmuseum Amsterdam

Gemaakt: 1657–1658

Genre: Genrestuk

Medium: Olieverf

budgetschilderij.nl‎

06 20191508‎

Schilderijen van Vermeer‎

Handgeschilderd, olieverf op canvas‎ Topreproducties, al vanaf € 199,-!‎‎

kunstreplica.nl‎

Vermeer reproducties‎

In opdracht voor u geschilderd -‎ Top kwaliteit en goede service‎‎

foto’s

Gerelateerd

Meer nieuws over vermeer straatje delft

Frans Grijzenhout

Als onderzoeker is Grijzenhout verbonden aan het Amsterdams Centrum voor de Studie van de Gouden Eeuw, een interdisciplinair programma van de UvA. Hij was het die in 2006 samen met zijn collega, de historicus Niek van Sas, de ware identiteit wist te onthullen van de figuren op het schilderij De burgemeester van Delft en zijn dochter van Jan Steen.

Dat doek, destijds de duurste aankoop van het Rijksmuseum ooit, heet nu Portret van Adolf en Catharina Croeser. Voor zijn onderzoek maakte Grijzenhout tien jaar geleden gebruik van een belangrijke historische bron, de Legger van het diepen der wateren binnen de stad Delft uit 1667.

Twijfel over plek straatje Vermeer

AD 29.06.2017 Het is misschien een vraag waar nooit een zeker antwoord op komt: Waar heeft Johannes Vermeer toch zijn beroemde schilderij het Straatje van Vermeer op gebaseerd? Even leek dé locatie gevonden te zijn: de Vlamingstraat 40-42 in Delft. Maar die theorie van kunsthistoricus Frans Grijzenhout wordt opnieuw in twijfel getrokken.

Jarenlang kwamen er allerlei adressen in Delft voorbij waar de twee afgebeelde huizen vroeger zouden hebben gestaan. Geen enkele daarvan was overtuigend genoeg om de locatie vast te stellen. Tot eind 2015. Kunsthistoricus Frans Grijzenhout zou de plek hebben gevonden waar Vermeer zijn schilderij op baseerde: de Vlamingstraat op de plek waar nu huisnummers 40 tot 42 zijn.

Hij achterhaalde het adres door onder meer een belastingregister uit 1667 te raadplegen. Daaruit bleek dat op die plek twee huizen stonden van elk zo’n 6,30 meter breed met daartussenin twee poorten en daarachter een steegje. Een constructie die overeenkomt met het schilderij én nergens anders voorkwam in Delft die tijd. Zijn ‘ontdekking’ werd groot nieuws.

Sindsdien is er echter veel kritiek geuit op de theorie van Grijzenhout. Nu opnieuw. In de nieuwste uitgave van het Tijdschrift voor Historische Geografie trekken kunsthistorici Gert Eijkelboom en Gerrit Vermeer de lezing van Grijzenhout in twijfel. Zo verwijzen ze naar de theorie van Philip Steadman die stelt dat de aangehaalde gegevens uit het belastingregister van 1667 niet overeenkomen met de gegevens van de vroegste kadastrale kaart uit 1832. Want daar mist een steegje.

Kortom: de conclusie van Eijkelboom en Vermeer? Werkelijk onweerlegbaar bewijs is er volgens hen niet dat het Straatje van Vermeer daadwerkelijk is gebaseerd op Vlamingstraat 40-42.

© Guus Schoonewille

Frans Grijzenhout, hoogleraar Kunstgeschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam, heeft de oorspronkelijke locatie van het wereldberoemde Straatje van Vermeer is ontdekt. © ANP

Belasting
Zelf toont Grijzenhout zich niet erg onder indruk van de kritiek. ,,Dit artikel brengt niets nieuws. Philip Steadman heeft anderhalf jaar geleden al op hetzelfde gewezen.” Grijzenhout heeft een eenvoudige verklaring voor het verschil tussen de gegevens van het register uit 1667 en het kadaster uit 1832. ,,De eigenaren van het voorhuis van Vlaming-straat 40 betaalden belasting voor de breedte van de gevel, die van het achterhuis voor de steeg. Een deel van die steeg liep door een stukje van het voorhuis. Voor de breedte daarvan werd dus dubbel belasting betaald.”

Vanavond is in de uitzending van het tv-programma Kunstraadsels een computersimulatie van de veelbesproken plek te zien.

Ligt ‘Het straatje’ van Vermeer nu in Delft of toch niet?

Trouw 27.06.2017 Een paar jaar geleden wisten we het zeker: Johannes Vermeer had op zijn schilderij ‘Het straatje’ de Vlamingstraat 40-42 in Delft afgebeeld. Sindsdien leidt de gemeente Delft de toeristen naar dit adres en noemt het Rijksmuseum het schilderij ‘Gezicht op huizen in Delft’.

Maar in het laatste nummer van het Tijdschrift voor Historische Geografie zetten de twee architectuurhistorici Gert Eijkelboom en Gerrit Vermeer (geen familie) vraagtekens bij de theorie die professor Frans Grijzenhout in 2015 opstelde.

Volgens Grijzenhout kwam de typische situatie van twee poorten tussen twee huizen, zoals te zien op het schilderij, maar op één plek in de stad voor. In het 17de-eeuwse register voor belastingheffing staat de Vlamingstraat precies uitgetekend: een huis, een steegje, een steegje en weer een huis.

Maar daar zit nu juist het probleem. Want de maten kloppen niet, zeggen zijn critici nu. Dat blijkt als er wordt vergeleken met een 19de-eeuwse kaart uit het kadaster. Dan komt Grijzenhout precies een steegje te kort. Eerder merkte de Engelse Vermeer-deskundige Philip Steadman dit al op.

Voor Eijkelboom en Vermeer is het nu duidelijk: vergeet het maar, Vermeers straatje is geen weergave van de werkelijkheid. Je moet het mysterie van het schilderij ook niet willen terugbrengen tot een postcode, vindt Vermeer: “Ik beschouw het liever als een allegorie op een goed en een slecht huis. Het ene gesloten en in verval, het andere open en met een ijverig naaiende vrouw.”

Definitieve bewijs

Grijzenhout is ‘op geen enkele manier onder de indruk’ van de kritiek. “De maten in het register kloppen wel. Maar het linkersteegje, achter de gesloten deur, was gedeeltelijk bij het linkerhuis getrokken. De bewoners van het voorhuis betaalden voor de hele gevelbreedte, de bewoners van het achterhuis voor de steeg. De stad Delft ving dus dubbel belasting voor de breedte van de steeg. Dat lijkt niet eerlijk, maar die linkerpoort was zowel voor de bewoners van het voorhuis als die van het achterhuis de enige doorgang naar de straat.”

In het tv-programma ‘Kunstraadsels’ toont de kunsthistoricus donderdag (20.25, NPO2) nogmaals aan dat de twee huizen met de twee gangetjes ertussen exact daar gelegen moeten hebben. Grijzenhout: “We hebben met de computer een reconstructie gemaakt die zal verbazen.”

Het definitieve bewijs dus? Grijzenhout: “Honderd procent zekerheid zullen we nooit hebben. Vermeer schreef helaas geen ansichtkaart met ‘Groeten uit de Vlamingstraat. Ik ben hier heerlijk aan het schilderen’. Maar dit is beslist de meest aannemelijke optie. Er is maar één plek in Delft met twee poorten direct naast elkaar.”

Lees ook: Het Straatje van Vermeer heeft nu een adres

 

‘Vermeer verzon een deel van het straatje’

AD 01.07.2016 Rijksmuseum en Prinsenhof mogen er dan van overtuigd zijn dat Het Straatje van Vermeer echt heeft bestaan, Delftenaar Wim Weve heeft een eigen visie.

Alles links van het linkerpoortje moet door Vermeer zijn verzonnen, aldus Wim Weve.

De Amsterdamse hoogleraar Frans Grijzenhout concludeerde eind vorig jaar op grond van bronnenonderzoek dat Het Straatje bestaat en dat het geliefde stadsgezichtje van Vermeer zich bevond ter plekke van de huidige panden Vlaming­straat 42-44. Deze conclusie is op zijn minst gedeeltelijk onjuist, stelt
de Delftse bouwhistoricus Wim Weve. Zijn verhaal is ingewikkeld en vooral voer voor specialisten, maar het komt er in het kort op neer dat het linkerhuis op het schilderij is verzonnen. ,,Alles links van het linkerpoortje, met inbegrip van de osendrop, moet door Vermeer zijn verzonnen”, zegt Weve.

Pardon, de osendrop? ,,Eeuwenlang moest tussen twee huizen een smalle strook, de osendrop, open blijven om de rieten daken buiten de gevel uit te kunnen laten steken en om het hemelwater af te voeren”, doceert Weve. Op het schilderij is de plank met ventilatie-openingen te zien die de strook afsluit. Aangezien de osendrop zich altijd tussen twee panden in bevond, kan de weergave van Vermeer niet kloppen, concludeert de Delftenaar.

Geen overeenkomst
Het rechterhuis zou, mede door de vele details, wél een bestaand huis geweest kunnen zijn en mogelijk aan de Vlamingstraat gestaan kunnen hebben. Maar Weve heeft vastgesteld dat de gevellengtes die Grijzenhout ontleent aan de archieven, niet overeenkomen met die in de Vlamingstraat.

Weve licht zijn bevindingen op zondag 10 juli toe in het Prinsenhof. Er is dan een groot programma van activiteiten aan het begin van de laaste week van de tentoonstelling over Het Straatje.

Lees ook

http://images2.persgroep.net/rcs/ovEXvgZO-H9MSCDdfTr-jerz2GM/diocontent/67827896/_crop/63/2/1454/1058/_fill/93/70/?appId=21791a8992982cd8da851550a453bd7f&quality=0.6

‘Het geheim’ van Delfts blauw ontdekken op keramiekdagen

Lees meer

Straatje van Vermeer in 3D op plein in Delft is klaar

RTVWEST 11.05.2016 Het straatje van Vermeer in 3D in Delft is af. Op het Bastiaansplein heeft de Utrechtse kunstenaar Leon Keer het beroemde schilderij Van Vermeer op de straatsteen doen herleven.

Het kunstwerk trekt nu meer aandacht dan het echte schilderij dat in Museum het Prinsenhof hangt. De verf kan redelijk goed tegen de regen. Het werk is waarschijnlijk nog zo’n twee maanden te zien.

Keer maakt zijn kunstwerken over de hele wereld. Zo is zijn werk te zien geweest in Europa, de Verenigde Staten, de Verenigde Arabische Emiraten, Australië en meerdere Aziatische landen.

lees: Bewoonster Delfts Straatje van Vermeer: ‘Je bent verbaasd’

Escapebox kondigt komst van Het Straatje van Vermeer aan

RTVWEST 17.03.2016 Het wereldberoemde meesterwerk Het Straatje van Vermeer is vanaf 25 maart voor het eerst in 320 jaar weer te zien in Delft. Het meesterwerk van de Delftse schilder Johannes Vermeer keert terug, speciaal voor de tentoonstelling Vermeer Komt Thuis in het Museum Prinsenhof.

Tijdens de tentoonstelling wordt ook een speciaal gemaakte escapebox in gebruik genomen. Deze en komende week duikt de escapebox als voorproefje op in de stad van Vermeer. Woensdag was de eerste keer: op het Stanislaw College in Delft. En dat was meteen een groot succes.

LEES OOK: Delftse kunstenaar René Jacobs maakt van ‘Straatje van Vermeer’ een achterbuurt

De laatste keer dat er een Vermeer in Delft te bewonderen was, is al weer zestig jaar geleden. Directeur Patrick van Mil van Museum Prinsenhof is dan ook blij dat Het Straatje terugkeert naar Delft: ‘Het is geweldig dat dankzij het Rijksmuseum Vermeer wordt herenigd met zijn geboortestad.’

Delft op de kaart zetten als dé Vermeerstad

Volgens Van Mil is Vermeer één van de beroemdste schilders ter wereld: ‘Het Straatje is een fraai voorbeeld van de vernieuwing van de Delftse schilderkunst in het midden van de 17e eeuw. In combinatie met andere Delftse topstukken in onze collectie kunnen we dat in Museum Prinsenhof Delft prachtig laten zien.’

LEES OOK: Delft steekt tonnen in betere beveiliging tentoonstelling met Het Straatje van Vermeer

De tentoonstelling Vermeer Komt Thuis is van 25 maart tot en met 17 juli in het Museum Prinsenhof. Van Mil: ‘Dit biedt de kans om Delft weer op de kaart te zetten als dé Vermeerstad. Met bijvoorbeeld nieuwe wandelroutes door de stad, een speciale App en Vermeerarrangementen brengen we het Delft van Vermeer voor de bezoekers tot leven.’

Ontdekker Straatje Vermeer wijst Amerikaanse kritiek af

AD 14.03.2016 Johannes Vermeer schilderde zijn beroemde Straatje in de Vlamingstraat in Delft. De Amsterdamse kunsthistoricus prof. Frans Grijzenhout houdt vast aan zijn ontdekking, ook na vanuit de Verenigde Staten geuite twijfels.

,,Het is leuk als er nieuwe ideeën over de afgebeelde locatie op het schilderij worden gelanceerd. Maar deze suggestie is niet nieuw en overtuigt evenmin,” aldus Grijzenhout maandagochtend.

Hij reageert op kritiek van zijn Amerikaanse vakgenoot Benjamin Binstock, auteur van het boek Vermeer’s Family Secrets (2009). Binstock acht het onwaarschijnlijk dat Vermeer het huis van zijn tante aan de Vlamingstraat zou hebben geschilderd, omdat hij geen contact meer had met zijn protestantse familieleden, nadat hij katholiek was geworden. Verder vindt Binstock dat Grijzenhout te veel waarde hecht aan de registers uit 1667 die hij heeft geraadpleegd.

Aanzien
Maar Grijzenhout is allerminst overtuigd. ,,Het is niet waar dat Vermeer heeft gebroken met zijn familie. Er bleven contacten. Hij heeft zijn tante zelf financieel geholpen toen hij zelf een man van aanzien was geworden.” Verder is er volgens Grijzenhout geen enkel bewijs te vinden dat Vermeer op het Straatje zijn eigen huis aan de Oude Langendijk zou hebben afgebeeld, zoals Binstock beweert. ,,Er zijn geen feiten en er zijn ook geen visuele aanknopingspunten op oude kaarten. Ik ben altijd bereid mijn visie voor een betere in te ruilen, maar niet voor de theorie van Binstock.”

Het Straatje was zondag voorlopig voor het laatst te zien in het Rijksmuseum in Amsterdam. Het verhuist samen met andere Delftse werken naar het Prinsenhof voor de tentoonstelling ‘Vermeer komt thuis’. Daar is het wereldberoemde werk te zien vanaf 25 maart.

Het schilderij Gezicht op huizen in Delft is beter bekend als Straatje van Vermeer. Johannes Vermeer schilderde het in Delft rond 1658. © Rijksmuseum.

Lees ook;

Kunsthistoricus twijfelt aan plek Vermeers Straatje

AD 13.03.2016 Niet iedereen is overtuigd van de identificatie van Het Straatje van Vermeer als de Vlamingstraat in Delft. De Amerikaanse kunsthistoricus Benjamin Binstock zet vraagtekens bij de ontdekking van prof. Frans Grijzenhout.

Frans Grijzenhout, hoogleraar kunstgeschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam. © anp.

Grijzenhout, hoogleraar kunstgeschiedenis aan de UvA, stelde op grond van archiefonderzoek vast dat Vlamingstraat 40-42 het adres is. De toenmalige bewoonster, Ariaentgen Claes van der Minne, was een tante van Vermeer.

Maar Binstock, auteur van het boek Vermeer’s Family Secrets (2009), heeft ernstige twijfels, meldt hetParool. Binstock acht het onwaarschijnlijk dat Vermeer het huis van zijn tante zou hebben geschilderd, omdat hij geen contact meer had met zijn protestantse familieleden, nadat hij katholiek was geworden. Verder vindt Binstock dat Grijzenhout te veel waarde hecht aan de registers uit 1667 die hij heeft geraadpleegd. Geschreven documenten kunnen volgens hem ‘misleidend’ zijn. Prof. Grijzenhout was zondag niet bereikbaar voor commentaar.

Ramen
De Amerikaan houdt vast aan een oudere hypothese. Vermeer zou gewoon zijn eigen woonhuis aan de Oude Langendijk hebben geschilderd. De vensters van het huis zouden overeenkomen met ramen die zichtbaar zijn op andere schilderijen  van Vermeer.

Het straatje was zondag voorlopig voor het laatst te zien in het Rijksmuseum in Amsterdam. Het verhuist samen met andere Delftse werken naar het Prinsenhof voor de tentoonstelling ‘Vermeer komt thuis’. Daar is het wereldberoemde werk te zien vanaf 25 maart.

Lees ook

Straatje van Vermeer …

Trouw 30.11.2015 Onlangs werd ons rustige leventje opgeschud met de mededeling dat het Straatje van Vermeer eindelijk gevonden was. Niet het schilderij natuurlijk want dat was altijd al onder ons, maar het straatje zelf. De Amsterdamse hoogleraar Grijzenhout was er na bestudering van Delftse belastingleggers uit de zeventiende eeuw achtergekomen dat het de Vlamingstraat 40-42 moest zijn. Vraag niet hoe precies, iets met de breedte van huizen en poorten waarvoor belasting betaald moest worden.

Geloof het nou maar. Iedereen blij natuurlijk want wat is er heerlijker dan ergens een gedenksteen in de muur te kunnen metselen of er met een groepje Japanners naartoe te kunnen wandelen… Helaas kwam de gebruikelijke partypooper algauw opdraven, bouwhistoricus Bollen (van het onmisbare ‘De ruimtelijke ontwikkeling van het Goudse woonhuis in de late Middeleeuwen’) meldde in een ingezonden brief in NRC dat het niet klopte.

Hij had de steentjes op Vermeers schilderij gemeten, vermenigvuldigd met een factor 22 à 25 waarmee ook de bankjes en de figuurtjes op het schilderij vergroot moeten worden, enfin… het klopte niet. Geloof het nou maar.

Wat moet je precies meten om achter de waarheid der dingen te komen? Ik ben er nog niet uit. Maar wat kan het mij eigenlijk schelen, vroeg ik mij intussen af. Ga ik nu het Straatje van Vermeer anders bekijken of de Vlamingstraat te Delft, inmiddels onherkenbaar veranderd?

Er bestaat een opmerkelijke hiërarchie in de wereld der schildersmodellen. Zo gaan we er klakkeloos van uit dat de zon en de maan op al die schilderijen wel onze eigen zon en maan zullen zijn.

Niemand haalt het in zijn hoofd om de authenticiteit van die picturale hemellichamen op te meten en te garanderen. Ook flora en fauna laten we wat dat betreft grotendeels met rust. Van wie was dat vogeltje in die kooi op de Jan Steen? Welke zonnebloemen stonden precies model voor die van Van Gogh? Van voorwerpen op schilderijen, tinnen kannen op stillevens, borden aan de muur, zijn we al tevreden als we weten dat ze in de tijd van de schilder inderdaad gebruikt werden. Maar locaties en mensen trekken onze aandacht. Waar en wie? Van wie is toch de beroemdste glimlach in het Louvre? De vraag is, zoals zo vaak, interessanter dan het antwoord, want dat, waarschijnlijk Lisa Gherardini, zegt ons niet zoveel: O die?

Helpt het ons over de streep als we weten dat die node gemiste Rembrandts die we nu weer half terugkrijgen Maerten Soolmans en Oopjen Coppit uitbeelden? Nee, maar zolang we het juist niet weten blijven we gefascineerd staan. ‘Meisjeskopje’ ‘Jongensportret’, wie o wie heeft model gestaan?

Zo raakte ook de ontdekking dat het Straatje van Vermeer al dan niet de voormalige Vlamingstraat 40-42 te Delft afbeeldt, waarvan nog slechts het penspoortje van Vermeers tante rest (hoe meer anekdote, hoe beter!) mij niet echt. Het bloed begon niet koken, ik nam niet de eerste de beste trein naar Delft, trok niet zelf de lineaal tevoorschijn. Het zal wel, dacht ik. Of het zal misschien wel niet.

Het Straatje van Vermeer heeft nu een adres …

Trouw 19.11.2015 Het Rijksmuseum krijgt om de een à twee jaar brieven met suggesties voor het juiste adres van Het Straatje (ca. 1658) van Vermeer. Maar nooit eerder was de argumentatie zo overtuigend als die voor de Vlamingstraat 40-42 te Delft.

Frans Grijzenhout, hoogleraar kunstgeschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam, ontdekte dat er maar één plek in Delft is geweest met twee steegjes naast elkaar tussen de huizen: de Vlamingstraat ter hoogte van de huidige nummers 40-42. Daar stond een oud, middeleeuws huis dat aan de stadsbrand van 1536 was ontkomen. In Vermeers tijd al een bijzondere plek.

Grijzenhout baseert zich op een niet eerder geraadpleegde bron, zo vertelde hij gisteren in het Rijksmuseum: De legger van het diepen der wateren binnen de stad Delft uit 1667. In dit register werd bijgehouden hoeveel belasting ieder moest betalen voor het uitdiepen van de gracht en het onderhoud aan de kade. Dat hing af van de breedte van de huizen en van de stegen die leidden naar de huizen die niet direct aan de gracht lagen.

Dat Vermeer het huis van zijn tante schilderde, betekende dat hij niet niks van zijn familie wilde weten, Frans Grijzenhout.

Verder speuren in onder andere notariële akten maakte het mogelijk de ligging van huizen en tuintjes te reconstrueren. Het blijkt dat Vermeer de plek waarheidsgetrouw heeft weergegeven. En of dat nog niet genoeg is bleek het rechterhuis op het schilderij van Vermeers tante Ariaentgen Claes van der Minne te zijn geweest. Aan de overkant woonde zijn zus die hun moeder in huis had genomen.

De roots van Vermeer
Volgens Grijzenhout kan die persoonlijke band goed één van de redenen zijn geweest waarom Vermeer nu juist dit huis schilderde. “Vermeer trouwde al jong met een veel rijkere en bovendien katholieke vrouw. Hij begaf zich daardoor in andere kringen. We denken altijd dat dat heeft geleid tot een zekere afstand tot zijn roots. Maar dat hij dit huis van zijn tante schilderde is een teken dat hij niet niks van zijn familie wilde weten,” zegt Grijzenhout. “Op deze manier vertelt het adres van Het Straatje ons ook iets over de persoon Vermeer.”

De vondst van de precieze plek van het schilderij dwingt ons ook om anders te denken over het werk van Vermeer. Vaak wordt benadrukt dat Vermeer de schilder is van kleurvlakken en lichteffecten, niet van reëel bestaande situaties. Zo wordt bij ‘Het gezicht’ op Delft altijd gewezen op de wijzigingen die Vermeer in het uitzicht op de stad aanbracht om de compositie te vervolmaken. Juist omdat we zo weinig van zijn leven weten zijn we geneigd te denken dat er geen band is tussen zijn werk en de realiteit. Maar nu zien we dat hij wel degelijk een ‘portret’ van het huis en de steegjes heeft gemaakt.

Grijzenhout: “Vervolgens zet hij de werkelijkheid wel naar zijn hand. Bijvoorbeeld door zijn keuze van de uitsnede. het huis staat er niet helemaal op. Hij geeft diepte door het poortje en de daken van de huizen. En: hij laat de gracht die er liep, weg. Maar je kunt aan het schrobgootje met water zien dat er water voor de huizen loopt.”

Voor Delft is de vondst van de plek waar Vermeer schilderde een opsteker. Om te beginnen voor Museum Prinsenhof waar in het voorjaar van 2016 voor het eerst Het Straatje van Vermeer te zien zal zijn als onderdeel van een tentoonstelling over de vondst van Grijzenhout. Die tentoonstelling is tot 13 maart 2016 in het Rijksmuseum te zien.

Raadsel opgelost: adres wereldberoemd Vermeers straatje ontdekt

VK 19.11.2015 Van dat ronde poortje ontbreekt ieder spoor. En ook naar de bekende trapgevel is het vergeefs zoeken. En toch is het precies dit perceel aan de Delftse Vlamingstraat (nummers 40-42), dat te zien is op Johannes Vermeer’s (1632-1675) wereldberoemde schilderij Het Straatje (1658). Dit blijkt uit archiefonderzoek dat Professor dr. Frans Grijzenhout (hoogleraar Kunstgeschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam) vanochtend bekend maakt in het Rijksmuseum.

Ik heb verkoopaktes en notarispapieren bekeken van de twee panden, maar ook van het huis in het steegje en het pand daar achter – alles bij elkaar zo’n drie kwart jaar werk, een flinke klus.

Grijzenhout, die eerder onthullingen deed over Jan Steens schilderij Adolf en Catharina Croeser aan de Oude Delft (1655), baseerde zich hiervoor op De legger van de diepen der wateren binnen de stad Delft (ook wel bekend als Het Register op het kadegeld), een register gebruikt om zogenaamde kade-belasting te innen. Dat document bevat een tot op de decimeter gedetailleerde inventarisatie van alle huizen én tussenliggende gangen en poorten. Grijzenhout: ‘Ik kende het uit mijn onderzoek naar Steen, en dacht toen al: daar moet ik meer mee doen.’

Het begin verliep vlot. ‘Het complete register telt zo’n vierhonderd pagina’s, maar na een uur of wat lezen bleven er vier potentiële plekken over. Drie daarvan kon ik snel wegstrepen. De vierde betrof een plek aan de Noordzijde van de Vlamingstraat, een smalle gracht, waar twee huizen van ieder 6.30 meter breed stonden met daartussen twee gangen van 1.20 meter.’

Het onderzoek daarnaar had wél voeten in de aarde: ‘Ik heb verkoopaktes en notarispapieren bekeken van de twee panden, maar ook van het huis in het steegje en het pand daar achter – alles bij elkaar zo’n drie kwart jaar werk, een flinke klus.’

MANIPULATIE
Wat frappeert is het gezichtspunt waaruit het geschilderd is: net boven straatniveau.

Een aantal zaken gaven de doorslag dat dit perceel wel het door Vermeer geschilderde móest zijn. De ritmiek van de gevels, bijvoorbeeld. En de locatie van de tuintjes. En die van de achterhuizen, en de huizen daar achter: ‘Allen kwamen overeen met het register.’

Heikel punt: de betrouwbaarheid van het schilderij zelf. Dat blijft ongewis. 17de eeuwse landschapsschilders manipuleerden; hoe zeker te weten dat de gevels exact zo waren als dat Vermeer ze schilderde? ‘Dat weten we niet. Maar dat is altijd zo. Ik ben op zoek gegaan naar een plek die geheel overeenkomt met het schilderij. Welnu, zo’n plek heb ik gevonden.’

Wat frappeert is het gezichtspunt waaruit het geschilderd is: net boven straatniveau: ‘Vermeer maakte zijn voorstudies waarschijnlijk vanaf een verhoging, een trap of een verhoogde vloer.’ Dat kan óók het interieur van het huis aan de overkant zijn geweest, meent Grijzenhout. ‘Het is zeer wel mogelijk dat Vermeer daar binnen heeft zitten tekenen.’

PENSPOORT

De schilder moet die omgeving goed gekend hebben. Zijn moeder en zus betrokken een pand schuin aan de overkant van de gracht.

De plek, in het Oosten van de binnenstad, was niet de meest welgestelde, weet de hoogleraar: ‘Het was een middenstandswijk: slagers, timmerlieden, mensen met kleine salarissen.’

De schilder moet die omgeving goed gekend hebben. Zijn moeder en zus betrokken een pand schuin aan de overkant van de gracht; het rechterpand op het schilderij behoorde toe aan de weduwe Ariaentgen Claes van der Minne, Vermeers tante. Zij was een moeder van vijf, een rol waarin zij voorzag door pens te verkopen – het poortje in het midden van het doek stond derhalve bekend als ‘de Penspoort.’

Grijzenhout’: ‘Je kunt opperen dat de handwerkende dame in de deuropening op het schilderij die tante is, maar dat gaat me wat ver. Het schilderij bevat geen portretten; het is eerder een herinnering. Iets van de innige band die Vermeer ermee had zie je er in terug.’

Bovendien: voor een schilder bood het een fijn motief: ‘Al die tegenstellingen – tussen het wit van het pleisterwerk en het rood-bruin van de baksteen, de geslotenheid van de gevels en de openheid van de poortjes – Vermeer moet daar een fijne uitdaging in hebben gezien.’

Inmiddels is de plek onherkenbaar veranderd. De trapgevels hebben plaatsgemaakt voor panden in Hollands classicistische stijl, de typerende kruiskozijnen voor hoge vensters. Het enige dat resteert van Vermeers straatje is de voornoemde ‘Penspoort’. En het geliefde doorkijkje.

BETER LOT

Delft is een prachtige stad, maar ook een stad die het cultureel en financieel gezien momenteel moeilijk heeft. Ze verdient wat mij betreft een beter lot.

Grijzenhout is niet de eerste die probeerde de locatie te achterhalen. Sinds het doek in de jaren twintig aan het Rijksmuseum werd geschonken deden onderzoekers, professioneel en amateur, pogingen de rechtmatige plek aan te wijzen – vruchteloos: ‘Die waarin De Voldersgracht – onderkomen van het Vermeer Centrum Delft – als waarachtige locatie werd aangewezen, om een bekende theorie te noemen, wordt al sinds de jaren vijftig niet meer serieus genomen.’

Dat de plek nu wél met hard bewijs kan worden aangetoond – Grijzenhout beschouwt het als een opsteker voor Delft: ‘Een prachtige stad, maar ook een stad die het cultureel en financieel gezien momenteel moeilijk heeft. Ze verdient wat mij betreft een beter lot. Het was niet mijn oorspronkelijke opzet, maar als dit onderzoek daaraan kan bijdragen: fijn.’

Doelt hij daarmee op de plek als potentieel toeristisch bedevaartsoord? ‘Bijvoorbeeld.’ Drommen Japanners op de Vlamingstraat dus? Hij lacht. ‘Mits ze flink kadegeld betalen.’

Volg en lees meer over: 

Advertenties

Reacties»

No comments yet — be the first.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: