jump to navigation

Jeroen Bosch – De verzoeking van de heilige Antonius en meer februari 2, 2016

Posted by jandewandelaar in Uncategorized.
Tags: , , ,
trackback

‘De verzoeking van de heilige Antonius’

Kwaad Prado weigert twee doeken voor expositie Bosch

VK 16.02.2016 Het Spaanse museum Prado heeft twee schilderijen die het had toegezegd uit te lenen aan Het Noordbrabants Museum voor de tentoonstelling over Jheronimus Bosch toch in Madrid gehouden. Het museum uit Madrid zou kwaad zijn omdat Nederlandse experts de twee panelen hadden beoordeeld als niet van de hand van Bosch zelf. De werken, De verzoeking van de heilige Antonius en De Keisnijding, zouden door het atelier of navolgers van Bosch gemaakt zijn.

17 werken van Bosch naar Brabant halen, hoe moet dat?

Het Noordbrabants Museum zelf heeft geen enkele Bosch. Dus moest directeur Charles de Mooij de wereld over om de werken bijeen te krijgen: over onverwachte telefoontjes, een vreemd feestje en kongsi’s.

Twee weken geleden werd opeens duidelijk dat het Spaanse museum De verzoeking van de heilige Antonius en De Keisnijding toch niet voor drie maanden naar Den Bosch liet gaan. Dat is tamelijk ongewoon in de museumwereld. Directeur Charles de Mooij van Het Noordbrabants Museum was sinds 2009 in contact met het Prado over het bruikleen van de werken uit het Prado en heeft het meerdere keren bezocht. Het Spaanse museum had uiteindelijk in 2014 vier werken toegezegd.

Volgens The Art Newspaper, die met een woordvoerder van het Spaanse nationale museum heeft gesproken, is het Prado geïrriteerd over het oordeel van Nederlandse experts dat de twee werken niet van de hand van de meester zijn. In de Spaanse krant El País laten medewerkers van het museum weten dat ze door een televisiedocumentaire erachter zijn gekomen dat de Nederlandse experts de twee panelen van Prado niet als echte Boschen beoordeelden.

 Amarene @amarenedue

Más peleas sobre El Bosco. El Prado no cederá obras para la expo holandesa:http://cultura.elpais.com/cultura/2016/02/15/actualidad/1455567230_561769.html ….

9:36 AM – 16 Feb 2016

El Prado rechaza prestar a Holanda dos de sus ‘boscos’

El museo cede una de sus mejores tablas, pero niega las piezas que los responsables de la muestra atribuyen a otro artista

cultura.elpais.co

DERDE SCHILDERIJ

‘Gezien het feit dat ze naar Nederland zouden afreizen terwijl aan ze werd getwijfeld, hebben we gedacht dat het beter was om ze niet uit te lenen. We hebben er de voorkeur aan gegeven de kwestie hier te stoppen in plaats van onze werken publiekelijk op een expositie te laten verloochenen’, aldus medewerkers van het Prado tegen El País.

Nederlandse experts zouden ook twijfelen aan een derde schilderij van Bosch dat in het bezit is van het Prado: De Zeven Hoofdzonden. Deze zou mogelijk niet van de Bossche meester zijn maar een onbekende schilder, waarschijnlijk een navolger. Medewerkers van het Prado willen er echter verder geen commentaar over leveren.

Volgens het Prado is ‘het enige belangrijke van deze hele affaire’ dat het Spaanse museum zonder enig bezwaar voor de expositie in Het Noordbrabants Museum Het Hooiwagen-drieluik heeft uitgeleend. Volgens het Prado een waar juweel van de Bossche tentoonstelling en een van de belangrijkste werken van het museum in Madrid.

 @AbramoQSH

El Bosco. La exposición del Centenario – Exposición – Museo Nacional del Prado https://www.museodelprado.es/actualidad/exposicion/el-bosco-la-exposicion-del-centenario/f049c260-888a-4ff1-8911-b320f587324a …¡quiero ir!!!!!!

9:11 AM – 16 Feb 2016

https://o.twimg.com/2/proxy.jpg?t=HBiSAWh0dHBzOi8vY29udGVudDIubXVzZW9kZWxwcmFkby5lcy9pbWFnZW5lcy9Eb2N1bWVudG9zL2ltZ3NlbS9mMC9mMDQ5L2YwNDljMjYwLTg4OGEtNGZmMS04OTExLWIzMjBmNTg3MzI0YS8zZDVmN2ViNC1iYTNhLTAzYzctM2NiZS0wZWFlZjM3YWZlNzUuanBnFOQFFOQFHBTwARTwAQAAFgASAA&s=77_vbHZQPZKthCzhqOyYt0RF-wv39OTPUh-htDxkXQk

El Bosco. La exposición del Centenario – Exposición

Para conmemorar el V centenario de la muerte de El Bosco se celebrará una muestra monográfica que gracias al importante grupo de obras que conservan e…

museodelprado.es

Para conmemorar el V centenario de la muerte de El Bosco se celebrará una muestra monográfica que gracias al importante grupo de obras que conservan el Prado y las colecciones españolas, contará con los principales trípticos creados por El Bosco, incluyendo el préstamo excepcional del Tríptico de las Tentaciones de San Antonio del Museo de Arte Antiga de Lisboa, y otros procedentes de importantes instituciones como el Albertina y el Kunsthistorisches Museum de Viena, el Museum of Fine Arts de Boston, The Metropolitan Museum of Art de Nueva York, la National Gallery de Washington, el Musée du Louvre de París o el Polo Museale del Veneto de Venecia, entre otros.

La… |+

EIGEN TENTOONSTELLING

Directeur De Mooij van Het Noordbrabants Museum zegt de beslissing van het Prado de twee schilderijen niet te sturen te betreuren. Het Prado houdt na de Bossche expositie zijn eigen tentoonstelling over Bosch. Het Spaanse museum zou voor zijn tentoonstelling twee schilderijen en twee altaarluiken te leen krijgen uit de collectie van Het Noordbrabants Museum.

Gaan die nu niet naar Madrid? ‘Dat doen wij niet’, zegt De Mooij. ‘Wij hebben ze immers toegezegd.’

100.000 kaarten voor Bosch

Telegraaf 16.02.2016 De tentoonstelling ter ere van de vijfhonderdste sterfdag van schilder Jheronimus Bosch is een succes. Via de website van het Noordbrabants Museum in Den Bosch zijn al ruim 100.000 kaarten verkocht.

Vorige week verliep de online verkoop niet helemaal vlekkeloos. ,,Door de grote belangstelling lag de online ticketshop vorige week twee keer een korte tijd plat. Zaterdagmiddag is de servercapaciteit uitgebreid en het ziet er naar uit dat het online boeken van tickets sindsdien weer naar behoren verloopt”, aldus een woordvoerster van het museum.

De expositie opende zaterdag de deuren. In het eerste weekend kwamen 7000 bezoekers op de tentoonstelling af. De schilderijen van de Brabander zijn nog tot 8 mei te bekijken in het museum. Het is de grootste overzichtstentoonstelling ooit rond de beroemdste kunstenaar die de Brabantse stad heeft voortgebracht.

Het Bosch-feest is compleet

Trouw 12.02.2016 Een beetje gek is het wel. Zijn de topstukken van Jeroen Bosch eindelijk van heel dichtbij te bekijken. Blijken er op de grote Bosch-tentoonstelling in het Noordbrabants Museum concurrenten te zijn. Filmbeelden van schilderijen weten daar de aandacht zomaar weg te zuigen van de originele werken.

Binnen de kortste keren sta je voor je gevoel ook te klauwen in het hooi.

Wie laat zich nu afleiden door een filmanimatie, als het echte meesterwerk ernaast hangt? Er gaat toch niets boven de originele schilderijen van Bosch? Die vraagt dringt zich meteen  op bij het begin van de tentoonstelling, waar De Hooiwagen prominent wordt gepresenteerd in een glazen vitrine. Het is fantastisch om met je neus bovenop dit wereldberoemde drieluik te staan.

Het verbeeldt hoe de mens steeds weer moet kiezen tussen goed en kwaad. En geneigd is tot slechte dingen, zoals het snaaien van hooi, wat symbool staat voor hebzucht en vergankelijkheid. Maar de film voegt een onverwachte dimensie toe. Die sleurt je bij wijze van spreken de hooiberg in, zo haarscherp komen de verfstreekjes in beeld waarmee Bosch de hooisprietjes penseelde. Binnen de kortste keren sta je voor je gevoel ook te klauwen in het hooi, net als al die figuren dat doen op het schilderij.

© anp.

Het Job-drieluik

Details
De animaties laten de beelden zien uit het onderzoek dat aan de basis lag van deze tentoonstelling. HetBosch Research and Conservation Project (BRCP) maakte daarbij gebruik van de nieuwste technieken. Daarbij kwamen details tevoorschijn in en ook onder de verfhuid die eerder onzichtbaar waren. Bij zeven topstukken op deze tentoonstelling wordt zo’n filmanimatie getoond. Leiden ze maar af van de originele werken? Nee, ze voegen echt iets toe aan de beleving en kennis, ook omdat het vrijwel ondoenlijk is de werken van Bosch tot in de finesses te bekijken. Zoveel is erop te zien, vaak ook nog eens heel klein afgebeeld.

De films brengen ook details in beeld die je waren ontgaan op het schilderij. Wat loopt daar voor wonderlijk wezentje? Bungelt daar echt het achterlijf van een mens uit de bek van dat monster? En wat gebeurt daar precies in het gedrang achter de wielen van de Hooiwagen? Je ontdekt dankzij de film zoveel meer, ook over de manier waarop Bosch schilderde. Hoe hij met een los toefje verf een maximaal effect wist te suggeren. Met die kennis loop je vervolgens weer terug naar het schilderij om nog eens goed te kijken. Ook met het oog op het verwachte grote aantal bezoekers, is het een goed idee om de films toe te voegen.

© epa.

‘Het Laatste Oordeel’

Griezelen
In meer opzichten heeft deze tentoonstelling – het hoogtepunt van de viering van het 500ste sterfjaar van Jeroen Bosch (ca. 1450 ’s Hertogenbosch – 1516) – alles in zich om een breed publiek te boeien. Het werk van Bosch is op zich al heel toegankelijk. Hij schildert realistisch en je ziet vooral aan zijn tekeningen af, dat hij goed keek naar de dieren en vogels en natuur. Uilen komen vaak voor in zijn werk en die zijn zo levensecht dat we er nu nog vier soorten in kunnen herkennen: de steen-, rans-, kerk- en bosuil.

Tegelijkertijd schept Bosch ook een andere wereld die hij zelf heeft bedacht. Een fantasiewereld vol duivelse figuren, monsters, gedrochten en martelscènes naast heiligen en engelen. Met als leidend thema dat de mens zelf de keuzes maakt tussen goed en kwaad. In die zin is zijn werk ook nu nog actueel. Waarbij het accent bij Bosch vaak doorslaat naar het slechte in de mens en waar dat toe leidt: de hel. In die helse taferelen is hij toch wel op z’n best. Het is dus ook lekker griezelen met Bosch.

Voor het eerst sinds eeuwen zijn panelen herenigd die in het verleden door midden zijn gezaagd

Uitgeleend
De tentoonstelling is ook geslaagd, omdat het Noordbrabants Museum (NBM) zo’n groot deel van het relatief kleine oeuvre van Bosch bijeen wist te brengen. Het museum heeft zelf geen werk van hem en dus niets om te ruilen. Met het research- en restauratieproject wist het de topmusea in Parijs, Madrid, Venetië, Wenen en New York toch te verleiden hun meesterwerken uit te lenen.

In totaal zijn zeventien van de 24 schilderijen van Bosch te zien en negentien van zijn twintig tekeningen. De Tuin der Lusten – de ‘Nachtwacht’ van het Prado in Madrid –  ontbreekt; daar heeft directeur Charles de Mooij van het NBM niet eens om durven te vragen. Maar De Hooiwagen, Het Laatste Oordeel, Visioenen van het Hiernamaals, Ecce Homo, het Heremietentriptiek en Sint Wilgefortistriptiek zijn er wel. Bovendien zijn voor het eerst sinds eeuwen panelen herenigd die in het verleden door midden zijn gezaagd en over de wereld verspreid. Zo wordt Het Narrenschip uit het Louvre hier getoond samen met zijn oorspronkelijke onderzijde Gulzigheid en lust uit de Yale University Art Gallery. Die herenigingen – er zijn er meer – maken het Bosch-feest compleet.

© photo news.

‘De Landloper’

Onnavolgbaar
Er worden ook schilderijen getoond die uit het atelier of van navolgers van de meester zijn, evenals werken van tijdgenoten. Die laatste zijn toegevoegd om een completer beeld te geven van de tijd waarin Bosch leefde en de stad ’s Hertogenbosch, waar hij altijd heeft geschilderd. Misschien onbedoeld, maar daardoor valt des te meer op hoe geniaal Bosch was en hoe onnavolgbaar zijn fantasie. Zijn tijdgenoten en navolgers verbleken bij hem. Bosch was zijn tijd ver vooruit. Als eerste ging hij gewone mensen, zoals een landloper met kapotte broek, schilderen. Het Christuskind in De Kruisdraging beeldt hij af als een aandoenlijke peuter met een bol buikje achter een looprek. Het zijn mensen van vlees en bloed. Daarvoor waren het altijd gepolijste heiligen.

Bosch had daar lak aan. Hij wilde dat de mensen – in een tijd dat velen niet konden lezen – zich zouden herkennen in zijn alledaagse figuren en zo de boodschap van zijn schilderijen zouden oppikken. En dat deed hij ook nog eens op zo’n manier, dat wij er nu vijf eeuwen later ook niet op uitgekeken raken. Hoezo middeleeuwse kunstenaar? Jeroen Bosch was gewoon een moderne kunstenaar. Zelf zou hij het vast niet gek hebben gevonden, die moderne filmanimaties naast zijn eeuwenoude panelen.

Mysterieus, fonkelend en mateloos fascinerend

VK 11.02.2016 Zo mooi is tentoonstelling Jheronimus Bosch…. De mens deugt niet en maakt er een puinhoop van. En tsjonge, wat genoot Jheronimus Bosch daarvan, blijkt op de tentoonstelling die nu al een van de beste van dit jaar is.

Vrouwen met haar op de tanden kennen we; de heilige Wilgefortis had haar ónder haar tanden. Dat kwam zo: Wilgefortis was een vrome christenmaagd, maar ze was ook uitgehuwelijkt aan een heidense prins. Daarom riep Wilgefortis de heer aan. Heer, sprak ze, lieve heer, ontdoe mij van dat ongelovige stuk verdriet van een prins. En de heer, die niet van ongelovigen hield, en misschien ook wel niet van stukken verdriet, gaf gehoor aan Wilgefortis gebed. Kort voor de bruiloft deed hij stoppels verrijzen op haar maagdelijke kin, beharing die uitgroeide tot een baard. Verloofde weg, vader boos. Die liet zijn Wilgefortis prompt aan het kruis hangen, kersverse baard en al. Van dat moment maakte Jheronimus Bosch (ca. 1450-1516) een schilderij, een drieluik.

EXCESSIEF, MAAR DAN AANTREKKELIJK

Een keur aan holle bomen, rotspartijen, rivieren, uitslaande branden, fantasie-schepen die schipbreuk lijden en grappige Eftelingachtige architectuur

Dat paneel, geschilderd tussen 1495 en 1505, en nu in bezit van de Gallerie dell’Accademia, Venetië is bepaald indrukwekkend. Het middenpaneel toont de onfortuinlijke maagd te midden van haar beulen in een omgeving die in alles Bosch is: hoge horizon, groene velden. Daarin: een keur aan holle bomen, rotspartijen, rivieren, uitslaande branden, fantasieschepen die schipbreuk lijden en grappige Efteling-achtige architectuur. En monstertjes, uiteraard.

En al die zaken (en dit onderscheidt Bosch van zijn imitators) zijn geschilderd in hoge resolutie. Dat klinkt excessief en dat is het ook, maar excessief op een aantrekkelijke, eigenzinnige manier. Hoe langer je naar het werk kijkt, hoe meer je het gevoel hebt dat je nog maar net begonnen bent met kijken. Op Jheronimus Bosch – Visioenen van een genie in Het Noord-brabants Museum in ‘s-Hertogenbosch, gebeurt dat regelmatig.

Het Laatste Oordeel

VOETEN IN DE AARDE

Die tentoonstelling had wat voeten in de aarde. Zij werd ontwikkeld in samenwerking met het Bosch Research and Conservation Project, onder leiding van Bosch-kenners Jos Koldeweij en Matthijs Ilsink; de rijpe vrucht van negen lange jaren onderzoek. In die periode vonden af- én toeschrijvingen plaats en werden enkele van Bosch’ belangrijkste werken ingrijpend gerestaureerd.

Omdat dit noch de aangewezen plek is voor een potje haarkloven over de validiteit van die onderzoeksresultaten (ten minste één tekening kwam mij te stijf en onhandig voor om werkelijk van de hand van de meester te zijn), noch voor de vraag welke van de aanwezige restauratiemethoden het beste uitpakt (de uitersten zijn hier belichaamd in Het Narrenschip, dat gaaf is tot op de verflaag, en de buitenpanelen van Het Laatste Oordeel, die eruit zien alsof een houtbewerker er jarenlang zijn guts op heeft getest), rest mij te zeggen: hulde voor de samenstellers.

Zij brachten zeventien van de in totaal vierentwintig authentieke Bosch-schilderijen (ik houd de recente telling aan) vanuit onder meer Gent, Brugge, Frankfurt, Wenen, Madrid, Berlijn, Rotterdam, Venetië, New York, Washington en Kansas naar ‘s-Hertogenbosch (dat het Spaanse nationale museum, het Prado, De Tuin der Lusten vasthield: soit, het Rijksmuseum leent De Nachtwacht ook niet uit). Het is voorwaar geen geringe prestatie. Die selectie vulden ze aan met evenzoveel tekeningen van de meester, plus een handvol schilderijen van navolgers en imitatoren. Voor de vormgeving, ten slotte, namen ze het Amsterdamse ontwerpbureau Opera in de arm.

Het Narrenschip

MEEST GESLAAGDE PRESENTATIE VAN HET JAAR

Het is nog maar februari, maar het moet raar lopen wil dit niet een van de meest geslaagde presentaties van het jaar zijn

Dat was een goede zet. Het is nog maar februari, maar het moet raar lopen wil dit niet een van de meest geslaagde presentaties van het jaar zijn. Van de opwaartse belichting tot de grote glazen vitrines tot de spaarzame tekstuele bewegwijzering (er is een app voor verdieping) tot de kleine vignetten die de selectie op thematische wijze ordenen: zo’n beetje alles hier deugt. Fijn: de aflatenboekjes, retabels en wapenschilden die Bosch’ omgeving oproepen.

Ook fijn: de videomontages die op strategische plekken de dwarsverbanden tussen onder meer het tekenwerk en de schilderijen tonen. Het fijnst: het diepe grijs en rood waartegen de werken afsteken als lam¬pionnen in de nacht. Meer dan de ¬Boijmans-presentatie van afgelopen winter verhogen zij de raadselachtige sfeer die Bosch’ schilderijen nog altijd kenmerkt. Een verdieping van het mysterie, geen verklaring.

Wilgefortis triptiek

FONKELENDE STUKKEN

Om die fonkelende stukken nu bijeen te zien is een groot genoegen

Om die fonkelende stukken nu bijeen te zien, is een groot genoegen. Eerste observatie: Bosch’ kleurenpalet. Dat is nagenoeg altijd identiek. Met de pigmenten (karmijn, chartreuse groen et cetera) die op Bosch’ mengtafel lagen terwijl hij werkte aan, zeg, Johannes de Doper (met die fantastische droedelachtige klimplant waaronder een beeltenis van de opdrachtgever schuilgaat), had hij ook de De Tuin der Lusten kunnen schilderen. Óf Hiëronmus in gebed (die aanleunt tegen een al even fantastisch rotsplant-ding). Óf De Kruisdraging. Ze varieerden slechts in massa, en scheidden het ene ding van het andere.

Tweede observatie: Bosch’ schilderwijze. Die is eigenlijk weinig schilderachtig. Meer tekenachtig. Bosch tekende met verf, compleet met arceringen en witte puntjes als ophoging, en zijn panelen zijn precies dat: assemblages van tientallen grote en kleinere tekeningen, probleemloos op te zagen in stukken. Niet in het sferische of expressieve, maar in het cartooneske zat Bosch’ kracht, een gegeven dat nog eens wordt bevestigd in de exceptioneel sterke studies in bruine inkt van een uilenfamilie in een boom of de freestyle schetsjes van draken en kwal-achtige wezens. Leefde Bosch nu, dan had hij denk ik graphic novels gemaakt.

In de symboliek van deze graphic novels avant la lettre kun je je makkelijk verliezen (waarom die trechter op dat hoofd? Vanwaar dat kattenvel aan de mand van de landloper?). Immers, ze zijn geënt op een Middeleeuws en dus obscuur theologisch en humanistisch programma. Maar één ding is zonneklaar: hun strenge moralisme. Wij mensen, zo tonen ze, hebben weinig goeds in de zin. Wij vreten, zuipen, moorden, bedriegen en gaan vreemd. Ontmoeten we de zoon van God, dan spijke-ren we hem aan het kruis.

Dat is stom van ons en voor straf worden we in het hiernamaals afgetuigd door duivels met vissekoppen. Zonde en boetedoening: Bosch verlekkerde zich eraan. Op het Hooiwagen-triptiek (1510-16) bijvoorbeeld. En ook op Het Narrenschip (1500-1510).

Johannes de Doper

MATELOOS FASCINEREND

Dat laatste is een relatief klein werk dat ooit deel uitmaakte van een groter triptiek (samen met De Landloper uit Museum Boijmans Van Beuningen, De Dood en de Vrek en Gulzigheid en Lust) en toont zo’n -typische allegorie: de monnik bralt, de non zingt, de nar zit in de mast, een vrouw slaat haar man met een kruik, een andere figuur kotst buiten boord; de uil, die bij Bosch de rol van Gods geheime politie vertolkt, sloeg het gade vanuit de mast/boom en zag dat het niet goed was. De wereld is een carnaval, zeker, maar zoals de schrijver schreef: ‘Wye hem in der sotten schip vaert, al lachende ende singhende ter hellen waert’. Excessief, als gezegd. Maar ook: mateloos fascinerend.

Jheronimus Bosch, Visioenen van een genie, Het Noordbrabants Museum, ‘s-Hertogenbosch, 13 februari t/m 8 mei 2016, catalogus: €24,95

Circus Jeroen Bosch drijft op ruzie, controverse en sektarische strijd

Trouw 03.02.2016 ‘Wat maakt het uit als we weten wie de auteur is of als we weten dat het de auteur niet is,’ verzucht de kunsthistoricus en voormalig directeur van het Prado Fernando Checa op een bepaald moment in het boek ‘De bezeten visionair’ van Henk Boom. Afgelopen zondag werd het ten doop gehouden in het Jheronimus Bosch Art Center in Den Bosch.

Dat was een passende plek. Het boek beschrijft vijfhonderd jaar van controversen rond het werk van Jeroen Bosch: onenigheid over de betekenis van zijn werk, over het leven van de schilder, over ketterij en orthodoxie op zijn panelen en over de vraag welke daarvan hij wel en welke niet met eigen handen heeft gemaakt.

Boek, schrijver en Fernanco Checa werden op hun wenken bediend. De volgende dag was de ontdekking van een nieuwe authentieke Jeroen Bosch wereldnieuws.

Jarenlang had ‘De verzoeking van de heilige Antonius’ liggen verpieteren in de kelder van een museum in Kansas City. Werk van een leerling of navolger, zo meenden de specialisten. Maar het Research and Conservation Project uit datzelfde Den Bosch oordeelde anders. De Antonius is wel degelijk van de hand van de meester zelf.

CSI-Jeroen Bosch
Hoe herken je een Jeroen Bosch? Klik hier, Trouw maakte er een CSI-special van.

© anp.

Het nieuwe schilderij van Jeroen Bosch, dat werd gevonden in Kansas, Amerika.

Hetzelfde, of niet?
Maakt het iets uit? ‘Wordt een paneel zoals de ‘Bruiloft van Kana’ ineens minder interessant, minder mooi, minder indrukwekkend omdat het eerst wel een werk van Bosch was en nu niet, maar van een volgeling?’ zo vraagt Henk Boom zich in zijn boek af. Vervang de Bruiloft door Antonius en je zit midden in de huidige verwarring. Waarom zal dat paneel plots een ereplaats krijgen op alle denkbare exposities, terwijl er toch precies hetzelfde op te zien is als toen het nog als verschoppeling in depot lag?

Kennelijk maakt het wel degelijk iets uit. Want als door een adder gebeten liet het Prado-museum in Madrid prompt weten vast te houden aan de authenticiteit van een paar van zijn eigen schilderingen van Bosch, die door het Research and Conservation Project nu juist van de lijst van ‘echte’ werken was geschrapt. En ook daar zat een ‘Heilige Antonius’ tussen, veel bekender dan die uit Kansas – althans, tot nu toe. De heilige kluizenaar zou de bizarre rondedans om zijn eigen ‘echtheid’ waarschijnlijk hebben gadegeslagen alsof het één van de begoochelingen was waarmee de duivel hem belaagde.

We weten zo weinig zeker dat je soms gaat twijfelen of die hele Jeroen Bosch wel bestaan heeft…

Het Circus Jeroen Bosch
En daarmee heeft de hele controverse in ieder geval het echtheidszegel van het ‘Circus Jeroen Bosch’ gekregen, dat meer dan bij welke andere schilder ook drijft op ruzie, controverse en sektarische strijd. Niet alleen omdat op zijn panelen de raadselachtigheid wedijvert met de fascinatie die ervan uitgaat. Maar ook omdat we over Bosch zelf nauwelijks iets weten. Zelfs zijn naam is verwarrend, want eigenlijk heette hij ‘Van Aken’ en zal hij – zo vermoedt Henk Boom – als jongeman eerder ‘Joen’ genoemd zijn dan ‘Jeroen’, laat staan Jheronimus. Reisde hij wel of niet naar Italië? Was hij misschien een ketterse ‘adamiet’, die in zijn werken geheime boodschappen verborg?

We weten er zo weinig met zekerheid van dat je, Booms boek lezend, soms gaat twijfelen of die hele Jeroen Bosch wel bestaan heeft. Aan het eind van de zoektocht lijkt er weinig méér met zekerheid van te zeggen dan dat ‘Jeroen Bosch’ de schilder geweest moet zijn van het oeuvre dat bekend staat onder de naam ‘Jeroen Bosch’. Het werk schept de meester en niet andersom. Postmoderner kun je het niet maken.

© anp.

De Hooiwagen, in het Museum Boijmans van Beuningen

Maar daarmee is de echtheid van al die panelen – afgezien van alle cultuursnobisme en financiële belangen – nog niet zonder belang. Wanneer de identiteit van Bosch nergens anders te vinden is dan in zijn werken, dan moet je wel weten over welke we het hebben, en over welke niet. Met elke verandering van de lijst, verandert ook ‘Jeroen Bosch’, want wie hij was en vooral wat hij dácht weten we alleen maar dankzij wat hij in zijn schilderkunst heeft nagelaten.

Het raadsel draait rondjes
Zo draait het raadsel voortdurend rondjes, als een hond die in zijn eigen staart wil bijten. Ook de echtheid van de ‘Antonius’ van Kansas City werd blijkens het verslag in deze krant voornamelijk bewezen doordat zoveel details ervan lijken op die van andere schilderijen van Jeroen. Met zo’n argument kun je, lijkt me, alle kanten op – maar misschien moet de museumbezoeker zich daardoor niet van de wijs laten brengen. In één ding heeft Fernando Checa immers gelijk: de ‘Antonius’ van het Prado is en blijft een minstens zo fascinerend schilderij als die van Kansas City, echt of niet.

Misschien moeten we de hele controverse rond Jeroen Bosch maar rekenen tot de inboedel van zijn eigen erfenis. Er zijn weinig schilders die de verbeelding zozeer hebben willen bespelen als hij – en daar kunnen alle fantasieën, theorieën, visioenen en paranoia’s rond zijn werk best nog bij. Zekerheid over wie Bosch was, wat hij wilde en vooral wat zijn voorstellingen betekenen krijgen we waarschijnlijk tot in eeuwigheid niet. Even lang zal dus ook het circus eromheen wel blijven duren – als een levensechte uitvergroting van wat hij schilderde op zijn panelen.

Doek van Bosch lag te verstoffen in depot

VK 01.02.2016 Uit het ‘omvangrijkste onderzoek ooit’ naar de werken van Jheronimus Bosch, blijken nieuwe ‘echte’ Boschen, maar ook enkele ontmaskeringen.

Bekijk hier het resultaat van de restauratie van andere werken van Bosch.

Wereldwijd zijn er 24 schilderijen en 20 tekeningen die als ‘eigenhands’ werk van de Middeleeuwse kunstenaar Jheronimus Bosch (circa 1450 – 1516) moeten worden beschouwd. Tot de schilderijen behoort het kleine paneel De verzoeking van de heilige Antonius, dat was opgeslagen in een depot van het Nelson-Atkins Museum of Art in Kansas City, omdat het niet een echt werk van de schilder uit Den Bosch zou zijn.

Bosch in Kansas City

Een amateur-onderzoeker had de BRCP-experts getipt dat het paneeltje in het Nelson-Atkins Museum of Art in Kansas City wel eens een echte Bosch zou kunnen zijn. Het werk is een uitgezaagd fragment van een groter paneel en werd maandag na afloop van de persconferentie in Het Noordbrabants Museum getoond. Het zal daar ook te zien zijn tijdens de grote Bosch-tentoonstelling.

Dit heeft het Bosch Research en Conservation Project maandag bekendgemaakt. Het BRCP is een team van negen experts uit verschillende disciplines dat sinds 2010 ruim zestig werken van de kunstenaar systematisch heeft onderzocht. Dat is voor een deel gefinancierd door de gemeente Den Bosch. Vanaf 13 januari is een overzichtstentoonstelling van het werk van Jheronimus Bosch te zien in Het Noordbrabants Museum in deze stad.

Volgens Jos Koldeweij, hoogleraar kunstgeschiedenis in Nijmegen en voorzitter van het wetenschappelijke comité van het BRCP, zijn nog niet alle echte Boschen ontdekt. ‘Ik denk dat er nog meer zijn. Maar er is geen geld en tijd meer om andere werken te onderzoeken.’ Koldeweij hoopt op extra financiële steun van fondsen.

De schilderijen en tekeningen zijn door het BRCP allemaal gefotografeerd in extra hoge resolutie, waardoor tot op de miniemste details kan worden ingezoomd. Dankzij nieuwe software, ontwikkeld door de bij het Rijksmuseum werkzame Amerikaan Robert Erdmann, is het mogelijk om razendsnel vergelijkingen te maken tussen deze foto’s onderling én tussen foto’s en opnamen die gemaakt zijn met andere toestellen, zoals een röntgenapparaat. Ook is er een database aangelegd met zaken die Bosch veel heeft afgebeeld, waardoor in een oogopslag kan worden bekeken of die op dezelfde manier zijn geschilderd of getekend.

Ik denk dat er nog meer zijn. Maar er is geen geld en tijd meer om andere werken te onderzoeken, aldus Jos Koldeweij (Hoogleraar kunstgeschiedenis aan de Radboud Universiteit Nijmegen)

De werkwijze van het BRCP heeft bij de tekeningen geleid tot een forse toename van het aantal echte Boschen. In het laatste gezaghebbende werk werden elf tekeningen als van de hand van de kunstenaar beschouwd. Nu zijn dat er twintig. ‘Veel tekeningen in dat eerdere werk zijn toegeschreven aan een geniale leerling van de meester’, zegt Koldeweij. ‘Wij oordelen dat het werk van Bosch zelf is; de overeenkomsten zijn veel groter dan de verschillen.’ In oktober was al uitgelekt dat de tekening Hellelandschap, in het bezit van een Vlaamse verzamelaar, een Bosch is.

Ten aanzien van de schilderijen bestond al meer duidelijkheid over de echtheid, dankzij het dendrochronologisch onderzoek dat in het verleden is uitgevoerd. Daarbij is het vermoedelijke jaartal vastgesteld van het hout waarop de schildering is gezet. Als dat na het sterfjaar van Jheronimus Bosch is, kan het paneel niet van zijn hand zijn.

Een kleine twintig schilderijen zijn door het BRCP toegeschreven aan de werkplaats van Bosch of aan navolgers van de kunstenaar. Daar zitten enkele grote werken bij. Zo is De kruisdraging van Christus in het Museum voor Schone Kunst Gent volgens het onderzoeksteam door een navolger gemaakt. Het museum in België maakte gisteren bekend niet te willen reageren tot 17 februari, wanneer het een discussie over dit werk heeft georganiseerd tussen Koldeweij en andere wetenschappers.

HET PRADO IN MADRID

Volgens het BRCP kunnen drie werken in Museum Prado in Madrid ook niet als echte Boschen worden beschouwd: De verzoeking van de heilige Antonius, De keisnijding en De zeven hoofdzonden en de vier laatste dingen. Deze panelen staat nu op de website van de Spaanse kunstinstelling wel als echte werken van ‘El Bosco’ aangeduid. Het Prado heeft eerder zijn irritatie geuit over de afschrijvingen, die voor een deel al waren uitgelekt dankzij een documentaire die over het BRCP-onderzoek is gemaakt. Ten aanzien van alle drie de werken waren in het verleden al twijfels uitgesproken over het auteurschap van Bosch.

Het Prado is het enige museum dat niet volledig aan het BRCP-onderzoek heeft meegewerkt. Drie werken mochten worden onderzocht door het Nederlandse team, maar drie andere niet – waaronder het beroemde De tuin der lusten, dat door het BRCP als een echte Bosch wordt beschouwd. Koldeweij zegt niet te weten waarom het Nationale Museum in Madrid tot verschillende beslissingen is gekomen. ‘Het is ondoorgrondelijk. Er is ons niks hierover medegedeeld.’

MEEST GELEZEN BEELDENDE KUNST;

Nieuw schilderij van Jeroen Bosch ontdekt in Amerikaans depot

Doek van Bosch lag gewoon te verstoffen in depot

Nieuw werk Jeroen Bosch ontdekt

Telegraaf 01.02.2016 Onderzoekers hebben een nieuw schilderij ontdekt van de Brabantse kunstenaar Jheronimus (Jeroen) Bosch (circa 1450-1516). Het gaat om het doek ‘De verzoeking van de heilige Antonius’ dat in het bezit is van het Nelson-Atkins Museum of Art in de Amerikaanse stad Kansas City.

Dat maakte een team van negen internationale deskundigen van het Bosch Research and Conservation Project (BRCP) maandag bekend in Het Noordbrabants Museum in Den Bosch. Zij hebben de afgelopen zes jaar wereldwijd het hele oeuvre van Bosch onderzocht en gedocumenteerd.

Het nieuw ontdekte werk stond jarenlang in het depot van het Amerikaanse museum. Het schilderij uit circa 1500-1510 werd decennialang toegeschreven aan een leerling of volger van Bosch. Met infraroodtechnieken hebben de onderzoekers ondertekeningen zichtbaar gemaakt op het paneeltje. ,,Deze ondertekeningen sluiten perfect aan bij wat op andere panelen uit het kernoeuvre van Bosch is aangetroffen.”

Op het paneeltje is de heilige Antonius te zien. Hij wordt omringd door merkwaardige monstertjes, die karakteristiek zijn voor de kunstenaar. ,,Het onder een trechter verscholen wezentje, het gedrocht met de vossenkop, het figuurtje met de lepelaarsbek, de varkenspoot op het drijvende tafelblad, de uit het water klauterende pad en de drijvende worst: alle zijn ze terug te vinden in andere werken van de hand van Bosch.” De nieuwe toeschrijving betekent volgens de onderzoekers ,,een belangrijke uitbreiding van het kleine oeuvre van Bosch”, dat uit zo’n 25 schilderijen bestaat.

De experts stelden verder een verdubbeling vast van het aantal tekeningen dat aan de meester wordt toegeschreven, van tien naar twintig. Daarnaast wordt het schilderij ‘Het Laatste Oordeel’ uit Brugge nu voor het eerst zonder omhaal aan Bosch toegeschreven.

Dit kan u ook interesseren;

Bronzen beeld De aardappeleters onthuld

Welkom thuis, Jheronimus!

‘Madonna met kind’ toch van Lucas van…

Controle op late effecten Hodgkin

Kamermuziek op Storioni festival

Nieuw schilderij van Jeroen Bosch ontdekt in Amerikaans depot

VK 01.02.2016 Onderzoekers hebben een nieuw schilderij ontdekt van de Brabantse kunstenaar Jheronimus (Jeroen) Bosch (circa 1450-1516). Het gaat om het doek ‘De verzoeking van de heilige Antonius’ dat in het bezit is van het Nelson-Atkins Museum of Art in de Amerikaanse stad Kansas City.

Het nieuw ontdekte schilderij De Verzoeking van de heilige Antonius uit Kansas City van Jheronimus Bosch wordt voor het eerst getoond tijdens een presentatie vandaag. © ANP

Lees ook: Unieke vondst: tekening van Jeroen Bosch opgedoken

Een unieke vondst: wat eerst een tekening leek van een leerling, blijkt een echte Jeroen Bosch. De Vlaamse belegger die ‘Hellelandschap’ ooit kocht, heeft nu miljoenen in handen.

Dat maakte een team van negen internationale deskundigen van het Bosch Research and Conservation Project (BRCP) maandag bekend in Het Noordbrabants Museum in Den Bosch. Zij hebben de afgelopen zes jaar wereldwijd het hele oeuvre van Bosch onderzocht en gedocumenteerd.

Het nieuw ontdekte werk stond jarenlang in het depot van het Amerikaanse museum. Het schilderij uit circa 1500-1510 werd decennialang toegeschreven aan een leerling of volger van Bosch. Met infraroodtechnieken hebben de onderzoekers ondertekeningen zichtbaar gemaakt op het paneeltje. ‘Deze ondertekeningen sluiten perfect aan bij wat op andere panelen uit het kernoeuvre van Bosch is aangetroffen.’

‘BELANGRIJKE UITBREIDING OEUVRE’

Lees ook: Drieluik in museum Brugge is echte Jheronimus Bosch

Het drieluik van het Laatste Oordeel (1505-15) uit het Groeningemuseum in Brugge is eigenhandig werk van Jheronimus Bosch. Dat stellen experts van het Bosch Research and Conservation Project na restauratie van het kunstwerk.

Jheronimus Bosch, Het Laatste Oordeel, ca. 1505-15, Olieverf op eiken.© Groeningemuseum Brugge

Op het paneeltje is de heilige Antonius te zien. Hij wordt omringd door merkwaardige monstertjes, die karakteristiek zijn voor de kunstenaar. ‘Het onder een trechter verscholen wezentje, het gedrocht met de vossenkop, het figuurtje met de lepelaarsbek, de varkenspoot op het drijvende tafelblad, de uit het water klauterende pad en de drijvende worst: alle zijn ze terug te vinden in andere werken van de hand van Bosch.’ De nieuwe toeschrijving betekent volgens de onderzoekers ‘een belangrijke uitbreiding van het kleine oeuvre van Bosch’, dat uit zo’n 25 schilderijen bestaat.

De experts stelden verder een verdubbeling vast van het aantal tekeningen dat aan de meester wordt toegeschreven, van tien naar twintig. Daarnaast wordt het schilderij ‘Het Laatste Oordeel’ uit Brugge nu voor het eerst zonder omhaal aan Bosch toegeschreven.

Advertenties

Reacties»

No comments yet — be the first.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: